Sprey mi spirey mi?

Sprey neden böyle yazılır?

Türkçeye İngilizce kökenli giren sözcükler, Türkçenin ses ve yazım düzenine uyarlanarak yazılır. Bu uyarlama sırasında sözcüğün aslındaki harfler ve söyleyiş, Türkçedeki karşılıklarına göre sadeleşebilir. Sprey de bu gruba girer: İngilizce spray sözcüğü Türkçede sprey olarak yerleşmiştir ve yazımı bu biçimde sabitlenmiştir. Yabancı kökenli sözcüklerde önce kelimenin asıl söyleyişi dikkate alınır, ardından Türkçede yaygın olan yazım korunur.

Benzer bir örnek olarak tişört (T-shirt), şampuan (shampoo) ve tost (toast) verilebilir. Bu sözcüklerde de yabancı yazılışın birebir aktarılmadığını, Türkçe telaffuza göre yazıldığını görürüz. Aynı şekilde internet, futbol gibi sözcükler de yerleşik yazımıyla kullanılır. Bu tür sözcükleri yazarken, İngilizce ya da başka bir dildeki yazılışa bakmak yerine TDK’nin yazımını esas almak gerekir.

Sprey sözcüğü tek bir parça olarak yazılır ve ekleri de bitişik getirilir. Ayrıca sözcüğün kökeni nedeniyle sonunda değişiklik ya da ek harf gerektirmez. Bu yüzden sprey, spreyi, spreyle ve spreyler biçimleri, kökteki yazımı değiştirmeden kullanılır.

Sprey nasıl akılda tutulur?

Sprey kelimesi s-p-r-e-y harflerinden oluşur ve ikinci ünlüsü e’dir; ekstra bir i yoktur. Spiral sözcüğündeki i harfinin sprey’e yanlışlıkla taşınmasıyla spirey yazımı ortaya çıkar, bu yüzden spiral ile karıştırmamak yeterlidir.

“spirey” yanlışı neden yapılıyor?

“Spirey” yazımı, kelimenin İngilizce söyleyişindeki akıcılığı Türkçede yanlış bir ünlü eklenerek taklit etme isteğinden doğabilir. Yabancı sözcükler okunurken ya da duyulurken, kişi sözcüğü kendi dilindeki kalıplara göre bölmeye çalışır ve ikinci hecede bir i sesi ekleyebilir. Bu durum özellikle sözcüğü sadece duyarak öğrenen kişilerde görülür.

Bir başka neden, Türkçede “spiral” gibi i ünlüsüyle başlayan ve benzer bir ses yapısına sahip sözcüklerin hafızada karışmasıdır. “Sp” ile başlayan ve ardından gelen ünlüleri çoğu zaman kendiliğinden tamamlama eğilimi, yazılışta ekstra harfin ortaya çıkmasına yol açar. Ancak sprey, TDK yazımında yalnızca s, p, r, e, y harflerinden oluşur.

Yazım hatasını önlemek için sözcüğü yazarken her harfi ayrı ayrı düşünmek yerine, bütün hâlinin tanınmış bir ürün adı gibi tek parça olarak aklımızda tutmak işe yarar. Kelimeyi bir kez doğru yazmak, sonraki kullanımlarda da yanlışı büyük ölçüde engeller.

Sprey ile örnek cümleler

• Kapıdaki menteşelerin gıcırdamasını önlemek için yağlayıcı spreyi kullandı.
• Sabah saçını şekillendirmek için birkaç kez sprey sıkıp toparladı.
• Mağazanın raflarında bu hafta yeni bir dezenfektan spreyi çeşidi satışa sunuldu.
• Atölyede öğrenciler, boya spreyleriyle yapılan çalışmalarda güvenlik kurallarını öğrendi.
• Pencerenin eski ahşap çerçevesine ince bir tabaka sprey uygulanırken hava kapalıydı ve sessizlik hakimdi.