Orijinal mı orjinal mı?

Orijinal neden böyle yazılır?

Orijinal, Fransızca original sözcüğünden Türkçeye geçmiş yabancı kökenli bir sözcüktür. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye girerken çoğunlukla kaynak dildeki yazılışa yakın uyarlanır. Bu sözcükte Fransızcadaki “i” ünlüsü ve ardından gelen ünsüz dizisi korunduğu için yazım da aynı harf dizisini izler.

Türkçede iki ünsüz arasındaki ünlüyü konuşma sırasında düşürmek yaygın bir eğilimdir, ancak bu eğilim yazım kuralına dönüşmez. TDK yazım kılavuzunda sözcüğün yerleşik ve kaynağa yakın biçimi esas alınır. Aynı mantıkla modern, profesyonel, telefon ve sinema gibi sözcükler de kaynak dildeki ses yapısını koruyarak yazılır.

Sözcük sıfat olarak kullanılır. “Orijinal parça”, “orijinal belge” gibi isim tamlamalarında niteleyici görevindedir. Ekleriyle birlikte “orijinalliği”, “orijinalden” ve “orijinale” biçimlerinde de yazılır; ek alsa bile ünlü dizisi değişmez.

Orijinal nasıl akılda tutulur?

Orijinal, köken anlamına gelen orijin sözcüğüyle aynı kökten gelir; “orijin” kelimesinde de “rij” hecesi yer alır. Kaynağında, yani orijininde olan şey orijinaldir, bu yüzden iki sözcüğün harf dizisini birlikte aklınızda tutabilirsiniz.

“orjinal” yanlışı neden yapılıyor?

“Orjinal” yanlışının temel nedeni konuşma dilindeki söyleyiştir. Hızlı konuşmada “orijinal” sözcüğündeki ikinci “i” ünlüsü çoğu zaman duyulmaz ve “or-ji-nal” yerine “orjinal” gibi telaffuz edilir. Yazı, duyulan sesin harfe dökülmesiyle yapıldığında bu eksik telaffuz doğrudan yazıma taşınır.

İkinci bir neden, sözcüğün günlük dilde çok geçmesine karşın birçok kişinin onu yalnızca duyarak öğrenmesidir. Yazılı bir metinde görmeden yazmaya çalışan biri, duyduğu biçimi harflere aktarır. Reklam metinlerinde ve ürün etiketlerinde de zaman zaman kısaltılmış biçimlerin kullanılması bu alışkanlığı pekiştirebilir.

Orijinal ile karıştırılanlar

Orijinal ile orijin aynı kökten gelir ama sözcük türleri ve anlamları farklıdır. Orijin isim olarak “köken, başlangıç, kaynak” anlamına gelir: “Bu sözcüğün orijini Fransızcadır.” Orijinal ise sıfattır ve taklit olmayan ya da alışılmışın dışında olan bir niteliği anlatır: “Orijinal bir fikir sundu.”

Bir diğer karışıklık, orijinal sözcüğünün özgün ya da asıl anlamına yakın kullanılmasından doğar. “Özgün” daha çok yaratıcı bir eserin kendine özgü olmasını anlatırken, “orijinal” özellikle üretici çıkışlı, taklit olmayan ürünler ya da belgenin aslı için kullanılır. Hangi sözcüğün uygun olduğu bağlama göre seçilmelidir.

Orijinal ile örnek cümleler

• Mağazadan aldığım telefonun kutusunda orijinal aksesuarlar vardı.
• Sözleşmenin orijinal nüshasını hafta sonuna kadar şubeye teslim etmeniz gerekiyor.
• Araştırmacılar, yeni bulunan el yazmasının orijinalliğini tartışmaya açtı.
• Öğretmen, öğrencilerden ödev için orijinal bir hikâye kurgulamalarını istedi.
• Kitabın sayfalarında yazarın orijinal üslubu ilk okumada hemen hissediliyordu.