Röportaj mı reportaj mı?

Röportaj neden böyle yazılır?

Röportaj, Fransızca reportage sözcüğünün Türkçeye uyarlanmış biçimidir. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye girerken kendi yazım ve söyleyiş alışkanlıklarımıza göre düzenlenir. Bu kelimede Fransızca e sesi Türkçede ö ile karşılanmış, sonundaki -age eki ise -aj biçiminde yazılmıştır. Yani harfleri olduğu gibi aktarmak yerine sesin Türkçedeki karşılığına bakılmış ve yazım buna göre belirlenmiştir.

Aynı uyarlama mantığı başka sözcüklerde de görülür. Fransızcadaki -age ekiyle biten sözcükler Türkçede çoğunlukla -aj olarak yazılır: montaj (montage), sabotaj (sabotage), masaj (massage), garaj (garage), bagaj (bagage) ve kolaj (collage) bu gruba girer. Bu örneklerin hepsinde son hece Türkçe ağızda a-j şeklinde okunur ve yazım da bu okuyuşu izler.

Dolayısıyla röportaj yazılırken Fransızca yazılışın değil, Türkçe söylenişin esas alındığını akılda tutmak yeterlidir. Kelimenin ilk hecesindeki ö, yabancı yazılıştaki e harfinin Türkçe karşılığıdır ve yazımda korunur.

Röportaj nasıl akılda tutulur?

Röportajdaki ö sesi, sorular soran kişinin konuşmasındaki o ünlüsüyle akraba düşünülebilir; bu yüzden ilk hece yuvarlak ö ile yazılır. Sondaki -aj ise garaj, masaj ve montaj ile aynı kalıpta olduğunu hatırlatır.

“reportaj” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım reportaj biçiminde ortaya çıkar. Bunun nedeni büyük ölçüde Fransızca orijinal yazılışın olduğu gibi aktarılmasıdır. Kelimeyi İngilizce ya da Fransızca bilen biri, reportage yazılışındaki re ve age parçalarını tanıdığı için bunları değiştirmeden Türkçeye taşıyabilir.

Bir başka neden de söyleyiştir. Türkçe konuşanlar röportaj kelimesini telaffuz ederken ilk hecede çoğu zaman ö sesini belirgin biçimde duyar, ancak bu sesin yazıya yansıtılması unutulabilir. Yazım sırasında kelime tanıdık bir yabancı sözcük gibi görünce, Türkçe uyarlamanın yerine yabancı yazılış tercih edilebilir.

Son olarak, bazı kişiler reportaj yazımını gazete ve televizyon dünyasında gördükleri için doğru sanabilir. Bu yaygın kullanım, kelimenin TDK'daki resmî yazımının röportaj olduğunu değiştirmez.

Röportaj ile karıştırılanlar

Röportaj ile söyleşi birbirine yakın anlamlı sözcüklerdir ve ikisi de bir kişiyle konuşarak bilgi ya da görüş almayı anlatır. Söyleşi daha çok konuşmanın kendisini ya da kişinin düşüncelerini sunan metni vurgularken, röportaj ise gazete, dergi veya yayın diline göre hazırlanmış soru-cevap biçimli türü ifade eder. Aynı konuşma iki farklı başlıkla da sunulabilir.

Anket ile de karıştırılabilir, ama fark belirgindir. Anket çok sayıda kişiye aynı soruları yöneltip sonuçları istatistiksel olarak değerlendirmek için yapılır. Röportajda ise bir ya da birkaç kişinin görüşleri derinlemesine ele alınır ve soru-cevap akışı konuşmaya benzer.

Röportaj ile örnek cümleler

• Gazetenin kültür sayfasında yeni romanın yazarıyla yapılan röportajı bu hafta yayımlandı.
• Editörümüz, proje ekibinin başarısını anlatan kısa bir röportaj hazırlamamı istedi.
• Okul radyosunun öğrenci programında, kulüp başkanıyla yaptığımız röportaj büyük ilgi gördü.
• Tarih dersinde, bir savaş gazisinin anılarını konu alan röportajlardan birini inceledik.
• Yazar, edebiyat dergisine verdiği uzun röportajda çocukluk yıllarını ve ilk öykülerini anlattı.