Turkuaz mı turkuvaz mı?

Turkuaz neden böyle yazılır?

Turkuaz, Fransızca turquoise sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye alınırken kaynak dildeki sesler Türkçe harflerle karşılanır ve yazım Türkçenin ses düzenine uydurulur. Turquoise’taki “qu” dizisi Türkçede “k” ile, “oise” kısmı ise “uaz” biçiminde karşılanmış; sözcük bu yüzden turkuaz olarak yazılır.

Aynı mantık Türkçeye yerleşmiş başka yabancı sözcüklerde de geçerlidir. Örneğin bale, ballet sözcüğünün Türkçe okunuşuna göre yazılmış biçimidir; şampanya da champagne’in Türkçeleşmiş yazımıdır. Bu sözcüklerde Fransızca yazılışı birebir kopyalamak değil, Türkçe okunuşu esas almak gerekir.

Turkuaz sözcüğü bir isim ve sıfat olarak kullanılır. Renk adı olarak küçük harfle yazılır; isim olarak çoğul ekle turkuazlar biçiminde kullanılır.

Turkuaz nasıl akılda tutulur?

Turkuaz kelimesi Fransızca turquoise’ın Türkçeleşmiş biçimidir; “tur-ku-az” diye hecelediğinizde “kuaz” dizisi kendiliğinden yerine oturur. Sözcüğün sonundaki “az” ekini ve ortadaki “ku” hecesini akılda tutmak yeter.

“turkuvaz” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım turkuvaz, Fransızca yazılıştaki “quoise” dizisinin sesini “v” ile karşılama eğiliminden doğar. Sözcüğün içindeki “qu” ve “oi” sesleri Türkçe konuşurken birbirine benzediği için, yazarken “kuvaz” ya da “kuaz” arasında karar verilemeyebilir.

Bir başka neden, “turkuvaz” ve “turkuaz” sözcüklerinin ilk hecelerinin aynı olması ve okunuşun yakın duyulmasıdır. Yazan kişi tanıdık görünen “v” harfini ses tahminine göre seçer.

Doğru yazım için sözcüğün hecelenmesi yeterlidir: tur-ku-az.

Turkuaz ile karıştırılanlar

Turkuaz ile firuze aynı taşın ve aynı rengin adıdır. Firuze sözcüğü Farsça kökenlidir ve yazımı firuze biçimindedir; turkuaz ise Fransızca kökenlidir. İkisi de TDK’de yer alır, ancak yazımları birbirinden farklıdır.

Sözcük türü açısından da bir ayrım vardır. Turkuaz hem isim hem sıfat olarak kullanılır: “turkuaz taş” sıfat tamlamasında, “turkuaz parladı” cümlesinde ise isim olarak geçer. Renk adını bitişik yazmak da yanlıştır; “turkuaz rengi” ayrı yazılır.

Turkuaz ile örnek cümleler

• Annem yeni aldığı şalı turkuaz renkte olduğu için çok sevdi.
• Tasarım ekibi, markanın kurumsal kimliğinde turkuaz tonunu ana renk olarak seçti.
• Müzedeki vitrinde Osmanlı dönemine ait işlemeli kutuların üzerinde turkuazlar sergileniyordu.
• Eğitim sırasında rengin ne olduğunu soran öğretmene öğrenci mavi ile yeşilin karışımı olan turkuazı işaret etti.
• Gün batımında deniz, gökyüzünün turkuazına karışan bir ışıkla parlıyordu.