Olimpiyat mı olimpiyad mı?

Olimpiyat neden böyle yazılır?

Olimpiyat, Fransızca olympiade üzerinden Türkçeye geçmiş yabancı kökenli bir isimdir. Yabancı sözcükler Türkçeye girerken çoğu zaman kendi yazılışlarını korumaz; Türkçenin ses ve yazım düzenine uydurulur. Bu kelimede de sondaki ses Türkçe telaffuzda sert t olarak duyulduğu için yazımda t harfi tercih edilmiştir.

Türkçede kelime sonundaki sert ünsüzler yazımda da sert karşılığıyla gösterilir. Bu nedenle kitap, ağaç, hareket, sebep gibi sözcüklerde son ses yumuşak değil sert harflerle yazılır. Olimpiyat da aynı mantıkla sonunda t taşır. Yabancı kökenli başka örneklerde de bu eğilim görülür; sözgelimi kampanya, kompleks gibi sözcüklerde ise farklı biçimlerin kullanımı Türkçeleşme sürecinin farklı aşamalarında ortaya çıkabilir.

TDK sözlüğündeki tanımlar kelimenin iki ana anlamını gösterir: her dört yılda bir farklı ülkede yapılan büyük uluslararası spor yarışmaları ve bazı alanlarda düzenlenen uluslararası yarışmalar. Üçüncü anlam ise Eski Yunanistan'da Zeus onuruna yapılan yarışmalara işaret eder. Bu tanımlar kelimenin hem güncel hem tarihsel kullanımını birlikte taşır.

Olimpiyat nasıl akılda tutulur?

Kelimenin sonunu Türkçe sert ünsüz kuralına bağlayın: kitap, hareket, olimpiyat; sonda d değil t gelir. Olimpiyat'ı yazarken Yunanca kökenli 'olimpiyat' sözünün bitişinde sert bir t sesi duyduğunuzu düşünmek yanlışı azaltır.

“olimpiyad” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan olimpiyad biçimi, Fransızca ve İngilizce kaynaklı bazı sözcüklerdeki d ile biten yazılışların Türkçeye aynen aktarılacağı düşüncesinden doğar. Kelimenin kaynak dilde ve bazı yabancı yazımlarda d ile görülmesi, Türkçedeki sondaki t'nin unutulmasına yol açar.

Ayrıca kelimenin yazılışı ile okunuşu arasında kısa bir kayma vardır. Konuşmada son ses çoğu zaman kısa ve belirgin biçimde duyulmaz; bu da kişinin yazarken sesi harfe tam yansıtamamasına neden olabilir. Yazılı metinlerde bu sapma, özellikle hızlı yazımda sık görülür.

Bu yanlışın bir başka nedeni de benzer bitişli sözcüklerin etkisidir. Türkçede çok sayıda isim sonunda d ile yazılır ama aynı kalıba bakarak olimpiyad yazmak yanlıştır; kelimenin kendi yazım geleneği tek tek öğrenilmelidir.

Olimpiyat ile karıştırılanlar

Olimpiyat ile sık karıştırılan bir başka sözcük yoktur, ancak Olimpos ile olan ilişkisi akla gelebilir. Olimpos, Yunan mitolojisinde tanrıların yaşadığı dağın adıdır ve özel isim olarak büyük harfle yazılır. Olimpiyat ise yarışma anlamına gelen bir isimdir ve küçük harfle başlar; yalnızca Olimpiyat Oyunları gibi resmî adlarda ilk harfi büyük yazılır.

Ayrıca kelimenin bazı bileşik kullanımlarında da yazım dikkat ister. Kış Olimpiyatları veya Yaz Olimpiyatları gibi kullanımlarda sözcük ikinci kelime olarak ayrı yazılır; Olimpiyatlar ise çoğul ekiyle kullanılır.

Olimpiyat ile örnek cümleler

• Bu yılki yaz olimpiyatları büyük bir coşkuyla izlendi.
• Okulumuzun matematik olimpiyatına iki öğrencimiz katılacak.
• Gazete, şehrin olimpiyat tesislerinin yenilendiğini duyurdu.
• Antik çağda Olimpiyat yarışmaları Zeus onuruna düzenlenirdi.
• Dersimizde olimpiyat ruhunun dostluk ve barış üzerine kurulduğunu tartıştık.