De, da, ki, mi ayrı mı bitişik mi yazılır?
Türkçede en sık yapılan yazım yanlışları bu üç küçük sözle ilgilidir. Kuralları birer örnekle, akılda kalacak ipuçlarıyla ve kısa bir testle anlattık.
Bağlaç olan “de / da” ayrı yazılır
“De / da” iki farklı görevde kullanılır ve yazımı bu göreve göre değişir. “Dahi, bile, ayrıca” anlamı katan bağlaç olan “de / da” her zaman ayrı yazılır. Bulunma hâli eki olan “-de / -da, -te / -ta” ise kelimeye bitişik yazılır ve “nerede?”, “kimde?” sorularına cevap verir.
Bağlaç olan “de / da” kendinden önceki kelimenin ünlüsüne uyar ama hiçbir zaman “te / ta” olmaz. “Kitapta” bitişik yazılan bir ektir; “kitap da” ise “kitap bile, kitap dahi” anlamındadır.
Doğru
- Ben de geleceğim.
- Kitap da okudu, film de izledi.
- Sen de haklısın.
- Evde de çalışabilirim.
Yanlış
Bende geleceğim.Sende haklısın.Kitapda okudu.
İpucu: Cümleden “de / da”yı çıkarın: anlam bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır. “Ben (de) geleceğim” → “Ben geleceğim” anlamlı, demek ki ayrı.
Bağlaç olan “ki” ayrı, ek olan “-ki” bitişik yazılır
Bağlaç olan “ki” iki cümleyi birbirine bağlar ya da sözü pekiştirir ve ayrı yazılır: “Duydum ki gidiyormuşsun.”, “Öyle güzel ki…”. Sıfat yapan “-ki” eki (yer ve zaman bildiren) ve zamir olan “-ki” ise kelimeye bitişik yazılır: “evdeki eşyalar”, “yarınki toplantı”, “benimki”, “seninki”.
Bazı kalıplaşmış sözlerde “ki” bitişik yazılır: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, oysaki, sanki, meğerki. Bu kelimeleri ayırmak yanlıştır.
Doğru
- Biliyorum ki başaracaksın.
- Evdeki kitapları getir.
- Seninki daha güzel.
- Sanki hiç görmemiş gibi baktı.
Yanlış
Biliyorumki başaracaksın.Evde ki kitapları getir.San ki hiç görmemiş gibi.
İpucu: “-ki” ekini kaldırınca kelimenin yerine “-deki / -daki” sorusu soruluyorsa (hangi kitap? evdeki) bitişik yazın; iki cümleyi bağlıyorsa ayırın.
Soru eki “mi” her zaman ayrı yazılır
Soru eki “mı, mi, mu, mü” kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır ama ünlü uyumuna uyar: “Geldi mi?”, “Okul mu?”, “Güzel mi?”, “Bugün mü?”. Kendinden sonra gelen ekler soru ekine bitişir: “Geliyor musun?”, “Hazır mıyız?”, “Doğru mudur?”.
Soru eki, soru anlamı taşımayan pekiştirme cümlelerinde de ayrı yazılır: “Güzel mi güzel bir gün.”, “Çalışkan mı çalışkan bir öğrenci.”
Doğru
- Yarın gelecek misin?
- Bu kitap senin mi?
- Hazır mıyız?
- Güzel mi güzel bir ev.
Yanlış
Yarın geleceksin mi?Bu kitap seninmi?Hazırmıyız?
İpucu: Soru ekini ayrı yazdıktan sonra kişi ekini ona ekleyin: “gelecek misin”, “gelecek miyiz”; ek asla kelimeye bitişmez.
Mini test
Boşluğa gelecek sözü düşünün, sonra cevabı açın.
- Sen ... geliyor musun?
Cevabı göster
de · Bağlaç: “sen bile/dahi” anlamı → ayrı.
- Anahtarlar masa... duruyor.
Cevabı göster
da (bitişik: masada) · Bulunma hâli eki: “nerede?” → bitişik.
- Öyle yoruldum ... uyuyakaldım.
Cevabı göster
ki · İki cümleyi bağlayan bağlaç → ayrı.
- Dünkü maç... gol harikaydı.
Cevabı göster
ki (bitişik: maçtaki) · Sıfat yapan “-ki” → bitişik.
- Bu akşam sinemaya gidelim ...?
Cevabı göster
mi · Soru eki her zaman ayrı yazılır.
Sık sorulanlar
“De” ayrı mı bitişik mi yazılır?
Bağlaç olan “de / da” (dahi, bile anlamında) ayrı yazılır: “Ben de geleceğim.” Bulunma hâli eki olan “-de / -da” ise bitişik yazılır: “Ben evdeyim.”
“Ki” ne zaman bitişik yazılır?
Sıfat yapan “-ki” (evdeki, yarınki), zamir olan “-ki” (benimki) ve kalıplaşmış kelimelerdeki “ki” (belki, çünkü, sanki, oysaki, mademki) bitişik yazılır. Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır.
“Mi” soru eki bitişik yazılabilir mi?
Hayır. Soru eki “mı, mi, mu, mü” her zaman ayrı yazılır; kendisinden sonra gelen kişi ekleri ise soru ekine bitişir: “geliyor musun”.
“Sende” mi “sen de” mi?
“Sen bile, sen dahi” anlamındaysa “sen de” ayrı yazılır. “Sende kalem var mı?” cümlesindeki gibi “kimde?” sorusuna cevap veriyorsa “sende” bitişik yazılır.