Herkes mi herkez mi?

Herkes neden böyle yazılır?

Herkes kelimesi Farsçadan geçmiş "her" ve "kes" öğelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Türkçeye girdikten sonra iki öğe tek bir sözcük gibi kaynaştığı için TDK bu zamiri bitişik yazar. "Her" belirleyicisi "her gün", "her yer" gibi kullanımlarda ayrı yazılırken, "herkes" zamir olarak işlev gördüğünde kaynaşmış bir birim hâline gelir.

Bu kaynaşmanın yazıma yansımasını bazı benzer örneklerde de görürüz. "Kimse", "hiçbiri" ya da "birisi" gibi zamirler de belirli bir anlamı tek bir yazılış birimi içinde taşır. Yabancı kökenli bir birleşik sözcüğü yazarken, Türkçede kaynaşmış hâlinin yazılışını esas almak gerekir; bu yüzden "her kes" biçimi yazımda kabul görmez.

Kelimenin son sesi "s" olduğundan çoğu kişi ünsüz değişimi yaşanacağını düşünüp "z" yazar. Oysa kök ya da ek olmayan, sözcüğün kendi sonunda gelen ünsüz ses benzeşmesine girmez. Bu nedenle sonu "s" ile biter.

Herkes nasıl akılda tutulur?

"Herkes" içindeki "kes" sonunu "s" ile bitirin ve "herkes"i tek kelime gibi düşünün; "her" ile "kes" yan yana değil, birlikte bir zamir olur. Cümlede "herkes" yerine "her kişi" yazabiliyorsanız, zamirin tek bir birim olduğunu hatırlayın.

“herkez” yanlışı neden yapılıyor?

En sık yapılan hata "herkez" biçimidir. Bu yanlışın kaynağı, Türkçede bazı eklerin ünsüz sertleşmesiyle "z" ya da "d" olarak yazılmasının yanlış genelleştirilmesidir. Örneğin "kitap" sözcüğünün çekimlenmesinde ünsüz değişimi olur, ancak "herkes" bir çekimli biçim değil, zamir olarak kaynaşmış bir sözcüktür ve kökünün sonundaki "s" değişmez.

İkinci olası hata, iki öğeyi ayrı yazmaktır: "her kes". Konuşmada "her" ve "kes" arasında belirgin bir duraklama olmadığı için birçok kişi bunları ayrı yazar. Ancak anlam bütünlüğü ve TDK yazımı bu iki öğeyi tek sözcük olarak kabul eder.

Bu hataların üçüncü kaynağı, yabancı kökenli kelimelerin yazımına ilişkin genel bir belirsizliktir. Kullanıcı, "her" öğesinin ayrı bir kelime olarak sık geçmesinden hareketle bütün birleşmenin de ayrı yazılacağını düşünebilir.

Herkes ile karıştırılanlar

"Her" ile "herkes" arasındaki fark, yazımda önemli bir karıştırmadır. "Her" bir belirleyicidir ve isimle birlikte kullanılır: "her gün", "her öğrenci", "her yerde". Bu kullanımlarda "her" ayrı yazılır. "Herkes" ise yalnız başına bir zamirdir ve tek başına öznesi ya da nesnesi olarak cümlede yer alır: "Herkes geldi."

Benzer bir ayrım "her kes" ile "herkes" arasında da vardır. "Her kes" biçimi, "kes" öğesinin ayrı bir isim gibi düşünüldüğü, anlamı belirsiz bir yazılıştır. Doğru yazımda iki öğe birleşmiştir ve TDK kaynaşmış biçimi esas alır.

Herkes ile örnek cümleler

• Toplantıya herkes zamanında geldi ve gündem hızla tamamlandı.
• Sınav sonuçları açıklandığında herkesin yüzü aydınlandı.
• Yeni yönetmelik herkese bir ay içinde bildirilecek.
• Tarihî şehirde yaşayan herkesten bu projeye destek bekleniyor.
• Kitabın ilk sayfasında yazarın, okuyan herkesi düşündürmek istediği anlaşılıyordu.