Manivela mı menivela mı?

Manivela neden böyle yazılır?

Manivela, İtalyanca manovella sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir isimdir. Türkçeye giren yabancı kökenli sözcükler, TDK yazım kılavuzuna göre genellikle sözlükte yerleşmiş biçimleriyle yazılır. Bu nedenle sözcüğün yazımı, kaynak dildeki biçimden hareketle yeniden kurulmaz; Türkçe sözlükteki kabul edilmiş şekli esas alınır. Manivela da bu durumda olduğu için sondaki -a ünlüsü ve ikinci hecedeki a ünlüsü korunarak yazılır.

Yabancı kökenli sözcüklerde en sık görülen sorun, kaynak dildeki ses yapısının Türkçe yazımda değişmiş gibi algılanmasıdır. Türkçede sözcüğün ünlüleri yazımda yerleşik olduğu için, kullanıcı alışık olmadığı bir ünlüyü kendi tahminiyle değiştirmeye çalışabilir. Benzer biçimde, İtalyan kökenli piyano, opera ve soprano gibi sözcükler de Türkçede kabul edilmiş yazımlarıyla kullanılır; bu sözcükleri kaynak dildeki yazılışa göre yeniden biçimlendirmek yanlış sonuç verir.

Manivela sözcüğü, teknik ve mekanik bağlamlarda kullanılan bir terim olduğu için yazımı çoğu zaman metin içinde gözden kaçar. Sözcüğü yazarken TDK'nın kabul ettiği biçimi esas almak, hem anlam bütünlüğünü hem de yazım doğruluğunu korur.

Manivela nasıl akılda tutulur?

Manivela sözcüğünün kökü İtalyanca manovella'dır, bu yüzden iki yerde de a sesi vardır ve yazım bu a seslerini korur. Menivela biçimindeki e, kökteki sesle uyuşmaz. Sözcüğü 'mano' ile ilişkilendirmek, elin döndürdüğü kolu hatırlatarak ilk hecedeki a'yı akılda tutmaya yardımcı olur.

“menivela” yanlışı neden yapılıyor?

Menivela biçimi, sözcüğün ilk hecesindeki ma ünlüsünün me olarak duyulmasından kaynaklanan bir yazım hatasıdır. Söyleyişte açık a sesinin zayıf telaffuz edilmesi, yazıya da bu sesin e olarak yansımasına yol açabilir. Özellikle sözcüğü ilk kez duyan ya da yazılışını görmeden okuyan kişilerde bu tür ses benzeşmesi yanlış yazıma götürür.

İkinci olası neden, yabancı kökenli bir sözcüğün Türkçe ses düzenine uydurulmaya çalışılmasıdır. Kullanıcı sözcüğün Türkçe bir ses kalıbına oturduğunu varsayarak ünlüleri kendi kafasında değiştirir. Bu durum, sözcüğün kökeniyle bağlantı kurulamadığında daha da artar.

Bu yanlışın bir diğer nedeni, sözcüğü yazılı ortamda hiç görmemiş olmaktır. Sık kullanılmayan teknik terimlerde yazım, sesle belirlenir; sesin yanlış okunması da yazımın yanlış olmasına neden olur.

Manivela ile karıştırılanlar

Manivela sözcüğü, yazılışı ve ses yapısı yakın olduğu için bazen manevra ile karıştırılabilir. Manevra, bir aracın yönünü değiştirmek ya da askerî bir hareket anlamında kullanılan ayrı bir sözcüktür ve mekanik bir kolu anlatmaz. Örneğin 'Kamyonun kapısındaki manivela bozulmuş' cümlesinde mekanik parçadan söz edilir; 'Sürücü dar yolda zor bir manevra yaptı' cümlesinde ise hareket kastedilir.

İki sözcük arasındaki fark, anlam kadar yazım açısından da önemlidir. Manivela için yazım hatası olarak görülen biçimler, manevra sözcüğüyle karışarak anlamı bozabilir. Bu nedenle cümledeki bağlama bakmak, hangi sözcüğün kastedildiğini belirlemede yardımcıdır.

Manivela ile örnek cümleler

• Torna tezgâhının yan tarafındaki manivelayı çevirerek ilerleme miktarını ayarladık.
• Teklif ekine, sevkiyat kamyonunun kapı mekanizmasındaki manivelanın değiştirildiğini gösteren fotoğrafları da ekledim.
• Fizik dersinde öğrenciler, manivelanın kuvvet kolunu uzattıkça daha az güçle yük kaldırılabildiğini deneyle gösterdi.
• Haberde, köyde kullanılan eski bir su pompasının manivelasının yıllar sonra yeniden onarıldığı bildirildi.
• Eski bir masalda, yaşlı adam gece boyunca manivelaya asılarak kuyudan kovayı yukarı çekmeye çalıştı.