Ergonomi mi ergonomy mu?

Ergonomi neden böyle yazılır?

Ergonomi, Fransızca ergonomie sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir kelimedir. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye alınırken kaynak dildeki yazım ve söyleyiş, Türkçenin ses yapısına göre uyarlanır. Fransızcadaki sonundaki sessiz olmayan -ie biçimi, Türkçede çoğunlukla -i ile karşılanır. Bu yüzden ergonomie, Türkçede ergonomi olur.

Aynı uyarlama, Fransızca kökenli pek çok bilim adında görülür. Biologie'den biyoloji, psychologie'den psikoloji, physiologie'den fizyoloji ve géologie'den jeoloji sözcükleri bu düzenle yazılır. Bu örnekler, sondaki -ie yapısının Türkçede -i'ye dönüştüğünü gösterir. Ergonomi de aynı kalıba uyar ve bu nedenle kökenindeki Fransızca biçim değil, Türkçe uyarlanmış biçimiyle yazılmalıdır.

Sözcüğün sonundaki y harfi, kelimenin Fransızca kaynağından değil, sonradan oluşan yanlış bir yazım alışkanlığından gelir. Türkçeye geçmiş bir sözcüğü yazarken kaynak dildeki harf görüntüsünü korumak yerine, Türkçe yazım geleneğine göre düşünmek gerekir. Dolayısıyla ergonomy yazımı, hem Fransızca hem Türkçe yazım mantığıyla bağdaşmaz.

Ergonomi nasıl akılda tutulur?

Ergonomi, biyoloji ve psikoloji sözcüklerinin sonları aynı kalıba uyar: Fransızca -ie yerine Türkçede -i gelir. Bu benzerliği hatırlarsanız sonu y ile bitmeyen doğru biçimi kolayca akılda tutabilirsiniz.

“ergonomy” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım ergonomy, çoğunlukla İngilizce etkisiyle ortaya çıkar. Günlük hayatta ve teknik metinlerde İngilizce kaynaklı terimlerle karşılaşan kişi, benzer görünen bu sözcüğü de İngilizce yazım alışkanlığıyla y ile yazabilir. Oysa ergonomi kelimesinin kaynağı İngilizce değil Fransızcadır ve Türkçeye bu dilden girmiştir.

İkinci neden, sözcüğün son hecesindeki söyleyişin yazıya yansıtılma isteğidir. Sözcüğün sonundaki ses, yazıda tam bir Fransızca biçim göstermediği için kişi, kaynağa daha yakın görünmek amacıyla sonuna farklı bir harf eklemeye yönelebilir. Bu yaklaşım, Türkçe uyarlama kurallarını göz ardı eder.

Üçüncü neden ise benzer sözcüklerdeki yazım alışkanlığının karışmasıdır. Bazı kişiler, İngilizce kökenli bilim adlarını y ile yazdığı için bu düzeni ergonomiye de uygular. Ancak her yabancı kökenli sözcük aynı şekilde uyarlanmaz; her kelimenin kökenini ve Türkçe yazımını ayrı ayrı bilmek gerekir.

Ergonomi ile karıştırılanlar

Ergonomi sözcüğü, yazımı en çok İngilizce ergonomy ile karıştırılır. Bu karışıklık, sözcüğün İngilizce kökenli bir bilim terimi olduğu yanılgısından kaynaklanır. Oysa Türkçedeki biçim doğrudan Fransızcadan uyarlanmıştır ve sonu -i ile yazılır.

Bir başka karışıklık, sözcüğün sıfat biçimi olan ergonomik ile yapılabilir. Ergonomik, ergonomi kök alınarak türetilmiş bir sıfattır ve kökündeki -i sesini korur. Kök biçim ergonomi olduğu için, türetilmiş biçimde de aynı kökü kullanmak gerekir.

Ergonomi ile örnek cümleler

• Yeni ofisteki masaların yüksekliği, ergonomi ilkelerine uygun olarak ayarlandı.
• Bilgisayar başında uzun süre çalışanlar için ergonomi eğitimi düzenledik.
• Üretim hattındaki işçilerin duruşunu iyileştirmek için ergonomi uzmanı görevlendirildi.
• Öğrenciler, okul sıralarının ergonomi açısından nasıl tasarlanması gerektiğini sunumda anlattı.
• Bu koltuğun ergonomi ölçütlerine uygun olup olmadığını satış öncesinde kontrol ettik.