Egzotik mi ekzotik mi?

Egzotik neden böyle yazılır?

Egzotik, Fransızca exotique sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir kelimedir. Fransızcada ve Avrupa dillerinde “ex-” biçiminde başlayan bu sözcük, Türkçeye alınırken başındaki ses yapısı Türkçenin yazım alışkanlıklarına uyarlanarak “egz-” olarak yerleşmiştir. TDK’nin yazımında bu kelime “egzotik” biçimindedir; “ekzotik” ve “exotik” biçimleri TDK’nin bu kelime için kabul ettiği yazım değildir.

Türkçede yabancı kökenli sözcüklerin yazımında kural, kelimenin Türkçede yerleşmiş ve TDK tarafından kabul edilmiş biçimini esas almaktır. Bu nedenle kelimenin Fransızcadaki yazılışını birebir taşımak ya da kulağa göre bir yazım seçmek doğru değildir. Aynı mantıkla Türkçede “egzoz”, “egzersiz” ve “egzama” gibi sözcükler de “egz-” ile yazılır; bu sözcükler de yabancı kökenli olup Türkçede bu biçimde yerleşmiştir.

Yabancı kökenli sözcükleri yazarken, sözcüğün Türkçede tek bir standart yazımı olduğunu akılda tutmak gerekir. Egzotik için bu standart, TDK sözlüğünde yer alan “egzotik” biçimidir.

Egzotik nasıl akılda tutulur?

Egzotik kelimesini “egzoz” ve “egzersiz” ile birlikte düşünün; üç sözcük de aynı “egz-” başlangıcını taşır. Fransızca yazılışta “ex” gördüğünüzde Türkçede çoğu zaman “egz” olarak karşılandığını hatırlamak yeterlidir.

“ekzotik” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımların ortaya çıkmasının en önemli nedeni, sözcüğün Fransızca ve İngilizce gibi dillerdeki “exotic” ya da “exotique” yazılışının doğrudan Türkçeye aktarılmak istenmesidir. Sözcüğü ilk kez gören biri, başındaki “ex” seslerini duyduğu gibi “ekz” ya da “eks” olarak yazabilir. “Ekzotik” biçimi, bu yabancı yazılışa benzeyen bir tahminden doğar.

İkinci neden, Türkçede “ekz” ve “egz” seslerinin kulakta birbirine yakın algılanmasıdır. Yazarken sözcüğün nasıl okunduğu ile nasıl yazıldığı arasında karışıklık olabilir. Üçüncü olarak, kelimenin İngilizce yazılışı olan “exotic” bilinen bir biçim olduğu için bu kalıp Türkçe yazıma da taşınabilmektedir. Bu üç etken birlikte “ekzotik” ve “exotik” gibi yanlış biçimlerin yaygınlaşmasına yol açmaktadır.

Egzotik ile örnek cümleler

• Yaz tatilinde gittiğimiz adada egzotik meyveler ve renkli çiçekler vardı.
• Yeni restoranın menüsü, Güneydoğu Asya mutfağından egzotik lezzetlerle dolu.
• Ürün geliştirme ekibi, pazara egzotik tatlar içeren yeni bir içecek sunmayı planlıyor.
• Tarih dersinde öğrencilere, Orta Çağ Avrupası’nın Doğu’dan gelen egzotik malzemelere nasıl ulaştığı anlatıldı.
• Romanın kahramanı, kimsenin bilmediği egzotik bir kıyı kasabasında yeni bir hayata başlar.