Abajur nasıl yazılır?

Abajur neden böyle yazılır?

Abajur, Fransızcadan alınmış ve Türkçe ses yapısına göre uyarlanmış bir sözcüktür. Fransızcadaki abat-jour birleşik yapısında iki ayrı öğe vardır: abat (indirmek, devirmek) ve jour (gün, ışık). Türkçede bu birleşik yapı tek bir kelimeye dönüşmüş, aralarındaki tire düşmüş ve sözcük Türkçe okunuşa göre bitişik yazılmıştır. Yabancı kökenli sözcüklerde Türkçeye geçerken kökeninden çok Türkçe söyleyişin esas alınması, yazımın da bu söyleyişe göre belirlenmesi genel bir ilkedir.

Aynı mantıkla Fransızcadan geçmiş ve Türkçede uyarlanmış başka sözcükler de vardır. Örneğin Fransızca restaurant sözcüğü Türkçede restoran biçiminde yazılır; Fransızcadaki son ses değişmiş, söyleyişe uygun bir biçim almıştır. Yine Fransızcadan gelen garaj da Türkçe söyleyişle yazılmış bir sözcüktür. Abajur da bu gruba girer: Fransızca yazılışı değil, Türkçede yerleşmiş ve sözlüğe işlenmiş biçimi doğrudur.

Bu nedenle abajur sözcüğünü Fransızca yazılışına göre yazmaya çalışmak ya da tire koymak doğru değildir. Türkçede yerleşmiş bu biçim TDK sözlüğünde isim olarak yer alır ve yazım kılavuzuna göre bu şekilde kullanılır.

Abajur nasıl akılda tutulur?

Sözcüğü Fransızca abat-jour olarak düşünmek yerine ev dilindeki sade biçimiyle hatırlayın: abajur, tek parça, tire yok, sonda ‘ur’ var. Aynı kalıpta biten garaj ve restoran gibi Fransızca kökenli sözcüklerle birlikte akılda tutmak, uyarlanmış yazım biçimini hatırlamayı kolaylaştırır.

Abajur ile karıştırılanlar

Abajur ile aplik karıştırılabilir. Aplik duvara sabitlenen, ışık yönünü duvardan alan lambaya denir ve yazımı tektir. Abajur ise genellikle masa üstünde ya da ayaklı biçimde kullanılan, üzerinde siper bulunan lambadır; anlamı ve kullanım yeri farklıdır.

Abajur ile lamba sözcüğü de farklı düzeyde kullanılır. Lamba genel bir sözcüktür ve her ışık kaynağını kapsayabilir. Abajur ise lambanın belirli bir türünü, yani siperli olanı anlatır. Bu nedenle her abajur bir lambadır, ama her lamba abajur değildir.

Abajur ile örnek cümleler

• Yatak odamdaki abajurun kumaşı güneş aldıkça solmuş, yenisini almayı düşünüyorum.
• Mağazanın yeni koleksiyonunda kâğıt ve maden gövdeli abajurlar sergileniyor.
• Dün haberlerde, deprem bölgesinde kullanılan el yapımı abajurların satışının arttığı bildirildi.
• Öğrenciler ders çalışırken masasındaki abajurun ışığını gözlerine vurmayacak şekilde ayarladı.
• Eski evin salonundaki renkli camlı abajur, kışın sıcak bir ortam yaratıyordu.