Zekât nasıl yazılır?

Zekât neden böyle yazılır?

Türk Dil Kurumu yazım kurallarında Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde uzun ünlüler, kökenindeki uzunluğu göstermek için şapkalı harflerle (â, î, û) yazılır. Bu sayede aynı yazılışlı ama anlamı farklı sözcükler birbirinden ayrılır; örneğin “kar” (yağan kar) ile “kâr” (kazanç), “hâkim” (yargıç) ile “hakim” (egemen) kelimelerinde şapka anlam ayrımı sağlar.

Zekât sözcüğünde şapka, kökteki uzun “a” sesini gösterir ve sözcüğün sonunda bulunur. Bu şapka, sözcüğe getirilen ekler değişse de korunur: zekâtı, zekâta, zekâtın, zekâtla gibi biçimlerde de şapka yerinde kalır. Aynı kural, Arapça kökenli öteki sözcüklerde de geçerlidir; “âlim”, “hâl” ve “kâğıt” bu düzenin bilinen örnekleridir.

Şapka, yazılı metinde sözcüğün kökenini ve okunuşunu koruyan bir işaret olduğu için kaldırıldığında yazım TDK maddesiyle uyuşmaz hâle gelir. Kelime sözlükte “zekât” olarak madde başı alır ve anlamı da bu biçim üzerinden tanımlanır.

Zekât nasıl akılda tutulur?

Zekât, “zekâ” (akıl) sözcüğüyle aynı şapkayı taşır, fakat sonunda bir “t” bulunur. Bu “t”, sözcüğün “arınma, temizlenme” anlamına gelen Arapça kökünü hatırlatır: malın kırkta birini vererek malı arındırmak.

Zekât ile karıştırılanlar

En sık karıştırılan sözcük “zekâ”dır. Zekâ, düşünme ve kavrama yeteneğini anlatır (“Zekâsı çocuğu sınıfın en başarılı öğrencisi yaptı.”); zekât ise dinî bir yükümlülüktür (“Her yıl zekâtını hesaplayıp fakirlere dağıtıyor.”). İkisi de şapkalıdır, ama anlamları ve kullanım alanları bambaşkadır.

Bir de anlamca yakın “sadaka” ve “fitre” sözcükleri vardır. Sadaka, isteğe bağlı yapılan yardımdır ve miktarı belirli değildir; fitre ise Ramazan sonunda verilen belirli bir yardımdır. Zekât ise zengin olan herkesin mal ve paranın belirlenmiş oranını vermesini kapsayan, İslam’ın beş şartından biri olan bir ibadettir.

Zekât ile örnek cümleler

• Ramazan ayı başlamadan önce birikmiş tasarruflarının zekâtını hesaplayıp muhtaç bir aileye ulaştırdı.
• Kurumumuz, bu yılki zekât dağıtım listesini yönetim kuruluna sunmak üzere hazırlamıştır.
• Mahallenin camisinde düzenlenen seminerde imam, zekâtın fakirleri gözetmeyi amaçlayan bir ibadet olduğunu anlattı.
• Öğretmen, İslam’ın beş şartını işlerken öğrencilere zekâtın kırkta bir oranı üzerinden nasıl hesaplandığını örnekle gösterdi.
• Romanın yaşlı kahramanı, bütün ömrünce biriktirdiği malın zekâtını vermeden huzur bulamayacağını fısıldadı.