Pekâlâ mı pek ala mı?

Pekâlâ neden böyle yazılır?

Pekâlâ, iki ayrı sözcüğün yan yana gelip tek bir kavram oluşturması sonucu ortaya çıkmış bir birleşik kelimedir. Pek sözcüğü Türkçede çok anlamına gelen bir sözcüktür; âlâ ise Arapça kökenli bir sözcük olup iyi, üstün anlamlarını taşır. İki parça bir araya geldiğinde anlam tek bir bütün içinde toplanır ve yazımda da bitişik biçim tercih edilir.

Türkçede birleşik kelimelerin bitişik yazılması, sözcükler arasındaki anlam bağı güçlendiğinde ve tek bir kavram oluştuğunda görülür. Yeryüzü, başkent ve kaçamak gibi kelimeler bu mantıkla bitişik yazılır. Pekâlâ da aynı mantığa uyar: pek ve âlâ ayrı ayrı okunduğunda bile tek bir zarf ya da sıfat gibi işlev görür.

Kelimenin ikinci hecesindeki â işareti, Arapça kökenli uzun ünlüyü gösterir. Bu işaret yazımın ayrılmaz parçasıdır; şapkasız yazıldığında hem kökenin hem de okunuşun izi kaybolur. Benzer biçimde hâlâ kelimesinde de uzun a şapkayla belirtilir.

Pekâlâ nasıl akılda tutulur?

Pekâlâ'yı bir bütün olarak düşün: pek, yani çok, ile âlâ, yani iyi, bir araya gelerek tek kelime olur. Ayrı yazılan ala, alacalı demektir ve pekâlâ'nın anlamıyla bağlantısı yoktur.

“pek ala” yanlışı neden yapılıyor?

Pek ala biçimi, kelimenin iki parçasının konuşmada ayrı ayrı duyulmasından kaynaklanır. Pekâlâ'yı sıkça pek ala diye söyleyen ve yazan kişiler, iki sözcüğün arasında bir duraksama hisseder ve bunu yazıya taşır.

Bu yanlışın bir diğer nedeni, pek çok gibi ayrı yazılan ifadelerle benzetme yapılmasıdır. Pek sözcüğü yanına ayrı bir sözcük aldığında çoğu zaman ayrı yazılır; bu alışkanlık pekâlâ için de uygulanınca yanlış biçim ortaya çıkar. Oysa pekâlâ, tek bir birleşik kelime olarak kabul edilir.

Bir başka yaygın hata da âlâ'daki şapkanın unutulmasıdır. Şapkasız yazılan ala ise başka bir anlam taşır; alacalı, renkli gibi anlamlarda kullanılır ve pekâlâ ile ilgisi yoktur. Bu nedenle hem bitişik yazımı hem de şapkayı birlikte korumak gerekir.

Pekâlâ ile karıştırılanlar

Pek ala ayrı yazıldığında iki ayrı sözcük gibi görünür ve ala sözcüğü alacalı anlamına gelebilir. Örneğin renk tanımında kullanılan ala kelimesi, pekâlâ'nın iyi anlamından tamamen farklıdır. Bu nedenle ayrı yazım hem yazım yanlışına hem de anlam karışıklığına yol açar.

Pekâlâ'nın zarf olarak tabii ki ve çok iyi anlamları da vardır; sıfat olarak ise benzerlerinden aşağı olmayan anlamını taşır. Bu anlamları ayırt etmek için cümledeki işleve bakmak yeterlidir: cevap olarak kullanıldığında tabii ki anlamı, bir durumu niteleyen kullanımda çok iyi anlamı öne çıkar.

Pekâlâ ile örnek cümleler

• Toplantıyı yarın öğleden sonraya alabilir miyiz? Pekâlâ, ben uygunum.
• Tahlil sonuçları pekâlâ görünüyor, doktor bir sonraki kontrolü üç ay sonrasına bıraktı.
• Belediye, yeni yaya yollarını pekâlâ düşünülmüş bir planla hayata geçirdiğini açıkladı.
• Öğretmen, projesini bu kadar pekâlâ tamamlayan öğrencisini sınıfın önünde tebrik etti.
• Yıllar sonra döndüğünde bahçe, yaşlı adamın anlattığı gibi pekâlâ bakımlıydı.