Hikâye mi hikayesi mi?

Hikâye neden böyle yazılır?

Türkçede uzun ünlüler, özellikle Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde, şapkalı harflerle gösterilir: â, î, û. Bu sözcüklerde Arapçadaki uzun ā sesi Türkçede â ile yazılır. Hikâye sözcüğü de bu kalıba uyar, çünkü Arapça ḥikāye biçiminde ikinci hecedeki a uzun okunur ve yazımda bu uzunluk şapkayla korunur.

Aynı kurala uyan başka bilinen örnekler şunlardır: kâğıt (Arapça kāġıd), hâlâ (hālā), âdet (ʿādet) ve lâzım (lāzım). Bu sözcüklerde şapka, anlamı ayırt etmeye yardımcı olur; örneğin kâr (kazanç) ile Türkçe kar (yağan beyaz tanecikler) aynı biçimde okunsa da yazımla ayrılır. Şapka, kelimenin kökenini ve ses yapısını koruyan bir işarettir.

Bu işaret, sözcüğün çekimli biçimlerinde de korunur. Hikâye sözcüğüne iyelik ve hâl ekleri geldiğinde şapka yerinde kalır: hikâyesi, hikâyeyi, hikâyeler. Emin olunmayan bir durumda kelimenin Arapça kökeni ve TDK maddesi birlikte kontrol edilmelidir.

Hikâye nasıl akılda tutulur?

Hikâye kelimesindeki şapka, Arapça ḥikāye sözcüğündeki uzun ā sesinin izidir; yani şapka, sözcüğün eski kökünden gelen bir hatırlatıcıdır. Şapkayı düşüren yazım, aslında kökün ses yapısını da kaybettirir.

“hikayesi” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımın en yaygın nedeni, şapkalı harfin klavyede kolay girilmemesi ve günlük yazışmada şapkanın atlanmasıdır. Pek çok kişi kelimeyi okurken uzunluğu fark etmez ve düz a ile yazar; sonuçta hikaye biçimi ortaya çıkar. Bu alışkanlık, sosyal medya ve hızlı mesajlaşma yazımında daha da yaygındır.

İkinci neden, sözcüğün Türkçe kelimelere benzer görünmesidir. Hikaye yazılışı, Türkçede çok sayıda düz a ile biten kelimeye benzediği için göz, şapkayı eksik yazılmış biçimi normal sanabilir. Bu da yazılı metinlerde yanlış yazımın kalıcılaşmasına yol açar.

Üçüncü neden, yabancı kökenli sözcüklerde uzunluk işaretinin her zaman zorunlu sayılmamasıdır. Bazı yaygın kelimeler şapkasız da yazıldığı için kullanıcı hikâye sözcüğünü de aynı kalıba sokabilir. Oysa TDK yazımında bu sözcük şapkalı biçimiyle yer alır.

Hikâye ile karıştırılanlar

En sık karıştırılan Türkçe kelime öykü’dür. Öykü, kısa anlatı türü için kullanılan ve Türkçe kökenli kabul edilen bir sözcüktür; hikâye ise daha geniş bir kapsam taşır ve olayların anlatılmasını, uydurulmuş ya da gerçek bir olayı, hatta aslı olmayan bir sözü de karşılayabilir. Bu nedenle bir metin için öykü demek daha dar bir türü, hikâye demek ise daha geniş bir anlatı alanını işaret eder.

Bir diğer karışıklık, hikâyenin tıp alanındaki anlamıdır. Bu kullanımda hikâye, hastanın rahatsızlığıyla ilgili geçmişi ve hastanede yatışı sırasında yapılan muayene, tedavi ve seyir bilgilerini anlatır. Bu anlam, edebî hikâyeyle aynı yazımı taşısa da bağlamı tamamen farklıdır; metnin alanı anlamı belirler.

Hikâye ile örnek cümleler

• Büyükannem her akşam torununa köyde geçen eski bir hikâye anlatırdı.
• Toplantıda ekip lideri, müşteri şikâyetinin nasıl çözüldüğünü baştan sona bir hikâye gibi anlattı.
• Resmî açıklamadaki hikâye, tanıkların ifadeleriyle çeliştiği için kamuoyunda tartışma yarattı.
• Edebiyat dersinde öğrenciler, Ömer Seyfettin’in bir hikâyesini çözümleyip ana fikri tartıştı.
• Gece yarısı pencereye vuran rüzgâr, eski bir aşkın hikâyesini yeniden canlandırıyordu.