Kâtip mi katib mi?

Kâtip neden böyle yazılır?

Türkçede uzun ünlüler, özellikle Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde, yazımda şapka (â, î, û) ile gösterilir. Bu işaret, sözcüğün okunuşunda uzun bir ünlü olduğunu belirtir ve anlamı ayırt etmeye yardımcı olabilir. Kâtip sözcüğü, Arapça kātib kökünden gelir ve ilk hecesindeki uzun a sesi TDK yazımında â ile gösterilir.

Aynı kuralda birçok başka kelime de yer alır: hâkim, hâlâ, mâlum, kâğıt, târih yerine tarih gibi. Bu sözcüklerde şapka, okunuşu ve bazen anlamı belirleyen bir harf işlevi görür. Şapka düşürüldüğünde yazım TDK kılavuzuna uymaz ve okuyucu sözcüğü yanlış seslendirebilir.

Kâtip sözcüğü tek parçadır; bitişik ya da ayrı yazım sorusu yoktur. Büyük harfle başlatıldığında da şapka korunur: Kâtip. Sözcüğün çoğul hâli olan kâtipler biçiminde de şapka aynen yazılır.

Kâtip nasıl akılda tutulur?

Sözcüğün ilk hecesindeki uzun “a” sesini bir şapka taşıdığını düşünün: kâ-tip. Şapka, sözcüğün Arapça kātib kökünden geldiğini ve uzun okunduğunu hatırlatır. Yazı ile ilgili bir görevi anlatan bu sözcükte şapkayı unutmamak için “yazan” anlamını akılda tutmak yeterlidir.

“katib” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan “katip”, şapkanın yazılmamasından kaynaklanır. Türkçe konuşurken kâtip sözcüğünün ilk hecesi uzun okunmaz ya da bu uzunluk fark edilmez; bu yüzden yazarlar şapkayı gereksiz görüp atlayabilir. Ayrıca kelimenin Arapça kökenli olduğu bilinmediğinde, onu tamamen Türkçe bir sözcük gibi düşünmek de yanlış yazıma yol açar.

Bir başka neden de “kâtip” ile “katip” arasındaki sesli farkın günlük konuşmada belirgin olmamasıdır. Yazarlar klavyede şapkalı harfleri hızlıca yazmayı zor bulduklarında, bu harfi düşürmek alışkanlık hâline gelebilir. Oysa TDK yazımında şapka zorunludur.

Kâtip ile karıştırılanlar

Kâtip sözcüğü, şapkasız yazıldığında “katip” biçimiyle görsel olarak karışır. Bu iki biçim yazımda farklı değerlendirilir; yalnızca kâtip doğrudur. Örneğin “Mahkemede kâtip, tutanağı imzaladı.” cümlesinde şapka yazılmalıdır; “katip” yazmak yanlıştır.

Bir başka karıştırma da kâtip ile anlamca yakın, ancak ayrı bir sözcük olan yazman arasında görülebilir. Yazman, eski dönemde yazı işlerinde çalışan kişiyi anlatan bir sözcüktür ve kâtip ile aynı yazım kuralına bağlı değildir. İki sözcüğü birbirinin yerine kullanmadan önce anlamlarına bakmak gerekir.

Kâtip ile örnek cümleler

• Dilekçemi sabah kâtip beyden aldım ve imzalattım.
• Mahkeme salonunda kâtipler dava dosyalarını tarih sırasına göre dizdi.
• Belediye meclisinin toplantı tutanağını kâtip olarak görevli memur hazırladı.
• Eski divan kâtipleri, devlet yazışmalarını titizlikle kayıt altına alırdı.
• Yeni işe başladığında ilk görevi, şirket yazışmalarını düzenleyen bir kâtip olmaktı.