Sendrom mu sendirom mu?

Sendrom neden böyle yazılır?

Sendrom, Fransızca syndrome sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir isimdir. Yabancı kökenli sözcüklerin Türkçe yazımında kural, sözcüğün kaynak dildeki yazılışını değil, Türkçe söyleyişini ve Türkçe ses düzenini esas almaktır. Bu yüzden “y” harfi Türkçede “e” ile karşılanır ve sözcük Türkçenin yazım alışkanlıklarına uygun biçimde “sendrom” olarak yazılır.

Aynı mantıkla birçok yabancı sözcük Türkçede uyarlanmış biçimiyle yazılır: epidemi (Fransızca épidémie), pandemi (Fransızca pandémie) ve tiyatro (Fransızca théâtre, Yunanca kökenli) gibi. Bu sözcüklerde de kaynak dildeki yazılış birebir korunmaz; Türkçe okunuşa ve Türkçe yazım düzenine göre şekil alır. Sendrom da bu gruba girer ve sonundaki “-rom” kısmı kaynak dildeki okunuşa uygun kalır.

Yabancı sözcüklerde ekleme ya da düşürme yapılmadan, sözcüğün ses yapısına bakmak yeterlidir. Sendrom’da iki heceli bir ara ünlü eklenmez; sözcük sendrom olarak kalır ve çekimlerinde de bu biçim korunur.

Sendrom nasıl akılda tutulur?

Sendrom sözcüğünün başındaki “sen” parçası Fransızca ve İngilizcedeki “syn” önekinin Türkçe karşılığıdır; sonundaki “rom” ise “drome” biçiminden gelir. Bu iki parça birleşince ortada yeni bir ünlü çıkmaz, bu yüzden yazımda sadece “sen-drom” olarak düşünülmelidir.

“sendirom” yanlışı neden yapılıyor?

“Sendirom” biçimi, sözcüğün ortasındaki “-nd-” ile “-r-” arasında bir “i” sesinin varmış gibi duyulmasından kaynaklanır. Konuşurken “sen-dı-rom” şeklinde hızlı bir ünlü geçişi olduğu düşünülünce, yazıya da bu ara ünlü eklenebilir.

İkinci neden, yabancı sözcüklerin orijinal yazımına bakarak tahmin yürütmektir. Fransızca ve İngilizce yazımda “syndrome” sözcüğünde “y” harfi bulunduğu için, Türkçe yazarken “y” yerine “i” ya da ara ünlü tercih edilebiliyor. Bu durum, kaynak dildeki harf ile Türkçe okunuş arasındaki farkın yanlış çözümlenmesinden doğar.

Üçüncü etken, benzer yapıdaki bazı sözcüklerle karıştırmadır. Türkçede “sindirim” gibi ara ünlü içeren sözcükler olduğu için, sendrom da aynı kalıba çekilebiliyor. Oysa sendrom’un yapısında böyle bir ara ünlü yoktur.

Sendrom ile örnek cümleler

• Doktor, hastanın uzun süren yorgunluk ve uyku sorunlarının bir sendromun parçası olabileceğini söyledi.
• İş yazışmasında projedeki gecikmelerin ekip üzerinde bıraktığı yıpranma etkisine sendrom adı verildiğini belirttik.
• Haberde, depremden sonra bölge halkında görülen uzun süreli kaygı tablosunun sendromlar arasında ele alındığı bildirildi.
• Psikoloji dersinde öğrenciler, tükenmişlik sendromunun iş yaşamında nasıl ortaya çıktığını tartıştı.
• Eski bir mektupta yazar, yıllar süren savaşın şehir halkında derin bir sendromla bıraktığı izleri anlatıyordu.