Sekreter mi sekreder mi?

Sekreter neden böyle yazılır?

Sekreter sözcüğü, Fransızca secrétaire sözcüğünden alınmıştır. Yabancı kökenli sözcüklerin Türkçeye geçerken yazımında, kaynak dildeki biçim çoğu zaman korunur. Türkçede sözcük sonunda p, ç, t, k gibi sert ünsüzler bulunur ve b, c, d, ğ gibi yumuşak ünsüzler ünlüyle başlayan ekler dışında sözcük sonunda gelmez; ancak bu kural yalnızca Türkçe kökenli sözcüklerde işler. Bu nedenle sekreter sözcüğünün sonundaki t harfi, ses olayıyla değil, sözcüğün kökeniyle açıklanır.

Bu tür yazım sorunları, yabancı kökenli sözcüklerin ses karşılıklarının Türkçe yazımda yanlış tahmin edilmesinden doğar. Örneğin Fransızca kökenli kelimelerde de sonda bulunan ünsüzün yazımı, kaynağın yazılışına bakılarak belirlenir. Sözcüğü dinleyerek yazmaya çalışan biri, sonunda hafif bir d sesi duyabilir ve bunu sekreder biçiminde yazabilir. Oysa doğru yazım, kaynak sözcüğe dayanan sekreter biçimidir.

Sekreter sözcüğü, bu genel ilkenin sınırları içinde değerlendirildiğinde yazımı açık bir örnektir: sözcük hem anlam hem de biçim olarak yerleşmiş bir alıntı kelimedir. Benzer biçimde, yabancı kökenli başka sözcüklerde de sonda gelen ünsüzün yazılışı, sözlükteki kayda göre belirlenir.

Sekreter nasıl akılda tutulur?

Sekreter sözcüğünü Fransızca secrétaire ile yan yana düşünmek, sonundaki harfi hatırlatır. Sözcüğün sonunu duyduğunuz sese göre değil, Fransızca yazılışına yakın düşünerek t ile yazmak yeterlidir.

“sekreder” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım sekreder, çoğunlukla sözcüğün sonundaki sesin d olarak algılanmasından kaynaklanır. Türkçede sözcük sonundaki sert ünsüzlerin ünlüyle başlayan bir ekle birleştiğinde yumuşaması, yazımda da bu yumuşamanın izlenmesi gerektiği düşüncesini doğurabilir. Konuşurken sekreter sözcüğünün sonu zayıf duyulduğunda, bu dış ses değişimine dayanarak d yazmak mümkün görünür.

Bir başka neden, sözcüğü yabancı dil bilgisine dayanmadan Türkçenin kendi kalıplarına uydurma eğilimidir. Türkçede -er ile biten pek çok sözcük bulunduğu için sekreter ile benzer bir kalıp kurulur ve sondaki ses, daha yaygın olan biçime göre tahmin edilir. Ancak bu tahmin, kaynak sözcüğün yazılışını dikkate almaz.

Bu yüzden sekreder yazımı, hem söyleyişe hem de kalıp benzetmesine dayanan bir hatadır. Doğru biçimi aklında tutmak, sözcüğün kaynağına ve yerleşik yazılışına bakmakla mümkündür.

Sekreter ile karıştırılanlar

Sekreter sözcüğü, aynı kökten türeyen sekreterlik ile karıştırılabilir. Sekreterlik, sekreterin yaptığı görevi, bu görevin sürdüğü makamı ya da makamın bulunduğu birimi ifade eder. Örneğin “Genel sekreterlik toplantıyı yaptı” cümlesinde söz konusu olan kurumsal bir birimdir; “Sekreter toplantıyı yazdı” cümlesinde ise bir kişi kastedilir.

Bu iki biçim, yazımda ayrı bir sorun yaratmaz, ancak anlam farkı karıştırıldığında cümle yanlış anlaşılabilir. Sekreter bir kişiyi, sekreterlik ise bu kişinin görevini ya da makamını gösterir.

Sekreter ile örnek cümleler

• Toplantı notlarını bugün sekreterimiz hazırladı.
• Yeni müdür, işleri yürütmek için iki deneyimli sekreter atadı.
• Gazetenin sayfa düzeni sabahın erken saatlerinde sekreter tarafından tamamlandı.
• Genel müdürlüğe giden resmî yazılar, sekreterin imzasıyla ilgili birime iletildi.
• Kitabın o dönemini anlatan romanda, saraydaki sekreterin sessiz gözlemleri öne çıkıyordu.