Restoran mı restorant mı?

Restoran neden böyle yazılır?

Restoran, Fransızca restaurant sözcüğünden alınmış bir ödünçcedir. Türkçeye geçen yabancı sözcüklerde yazım, çoğu zaman kaynak dilin yazılışı yerine Türkçenin ses yapısına ve yazım geleneğine göre belirlenir. Fransızcada restaurant sözcüğünün sonundaki t harfi okunmaz; Türkçe de bu harfi yazmadan, sesletime uygun biçimde restoran olarak almıştır.

Bu sözcükte olduğu gibi, Fransızca kökenli pek çok kelime Türkçeye sonu sessiz harfsiz ya da Türkçenin kabul ettiği ünsüzle biten biçimde girmiştir. Örneğin Fransızca “bureau” sözcüğü Türkçede büro olarak, “garage” sözcüğü garaj olarak yerleşmiştir. Bu örnekler, yabancı sözcüğün kaynak dildeki sessiz son harfinin Türkçe yazımda korunmadığını gösterir.

Türkçede yabancı sözcüklerin yazımını belirlerken önemli olan, sözcüğün Türkçede nasıl okunduğudur. Restoran sözcüğü de bu nedenle Türkçe okunuşa uygun, restoran biçiminde yazılır ve ekleri de bu biçime göre alır: restoranı, restoranda, restorana, restoranlar.

Restoran nasıl akılda tutulur?

Restoran sözcüğünü Fransızca restaurant’tan çıkarılmış sayın: sonundaki sessiz t, Türkçe yazımda düşer. Türkçede okunan ses ile yazılan harf eşleşir; “restorant” yazıldığında Türkçede okunmayan bir t harfi fazladan yer almış olur.

“restorant” yanlışı neden yapılıyor?

“Restorant” yazımının ortaya çıkmasının başlıca nedeni, sözcüğün Fransızca yazılışındaki sonundaki t harfidir. Yabancı bir sözcüğü gördüğünde Fransızca yazılışına bakarak Türkçede de aynı harfleri koruma eğilimi vardır. Bu eğilim özellikle kaynak dilin yazılışını bilen ya da sözcüğü yabancı bir tabeladan öğrenen kişilerde görülür.

Bir başka neden de Türkçede “-nt” ile biten sözcüklerin az olması ve bu ünsüz kümesinin yabancı bir görünüm vermesidir. Yazarlar, sözcüğün kulağa daha “yabancı” gelen ya da daha “resmî” görünen bir biçimini tercih edebilir. Oysa Türkçe yazımda sözcüğün yerleşik ve kabul görmüş biçimi restoran’dır.

Bu yanlış, kelimenin Fransızca yazılışını Türkçe yazıma aktarma alışkanlığından doğar. Doğru yazımı hatırlamak için sözcüğün Türkçede nasıl söylendiğini düşünmek yeterlidir: sonda t sesi duyulmaz, bu yüzden yazılmaz.

Restoran ile karıştırılanlar

Restoran sözcüğü, aynı kökten gelen ve Fransızca yazılışı benzeyen “restaurant” biçimiyle karıştırılır. Restaurant yazılışı Fransızca kaynağa ait olduğu için Türkçe metinde kullanılmaz; Türkçede yerleşik karşılığı restoran'dır.

Kısaca, ayrı bir anlam farkı bulunmadığından bu kelimede bitişik-ayrı ya da eş sesli bir karışıklık yoktur; ancak kaynak dildeki yazılış ile Türkçe yazılış arasındaki fark asıl karışıklık kaynağıdır.

Restoran ile örnek cümleler

• Akşam yemeği için yeni açılan bir restoranı denemeyi düşünüyoruz.
• Toplantı, şirketin yakınındaki restoranda öğle yemeğinde yapılacak.
• Haber bültenine göre şehirdeki birçok restoran, hafta sonu için rezervasyon uyguluyor.
• Öğrenciler, meslek yüksekokulunun mutfak dersinde bir restoranın işleyişini inceledi.
• Yaşlı adam her sabah deniz kenarındaki küçük restorana uğrar, aynı masaya oturup çayını yudumlardı.