Mayonez mi mayonaz mı?

Mayonez neden böyle yazılır?

Mayonez, Fransızca mayonnaise sözcüğünden alınmış bir yabancı kökenli isimdir. Türkçeye geçen yabancı kelimeler çoğu zaman kaynak dildeki yazılışa değil, Türkçe söyleyişe göre yazılır. Bu yüzden Fransızcadaki “ai” dizisi ve çift “n” Türkçede sadeleşmiş, son hece ise Türkçe ses düzenine uygun biçimde “nez” olarak kalmıştır.

Kelimeyi doğru yazmak için son hecenin “ez” ile bittiğini akılda tutmak yeterlidir. Türkçede yabancı kökenli kelimelerde kaynak dildeki yazımı birebir kopyalamak yerine yerleşik Türkçe biçimi esas alınır. Bu nedenle “mayonnaise” ya da yakın Fransızca yazılışlar Türkçe metinde kullanılmaz.

Aynı mantıkla pek çok gıda ve mutfak terimi de Türkçede kendi yerleşik yazımına göre kullanılır. Bu yazımların bir kısmı telaffuz farkından doğduğu için, tek tek ezberlemek yerine kelimenin günlük söyleyişine bakmak yararlıdır.

Mayonez nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi ma-yo-nez diye hecelere ayırıp son heceyi “nez” olarak düşünün. Sosun kıvamlı ve yumuşak yapısını anımsamak da doğru sesi hatırlatır. “Naz” ile karıştırmamak için, naz sözcüğünün işve anlamına geldiğini aklınızda tutun.

“mayonaz” yanlışı neden yapılıyor?

“Mayonaz” yanlış yazımının temel nedeni, son sesin “z” ile biten söyleyişinin “naz” kelimesiyle karıştırılmasıdır. Kulağa benzer geldiği için ikinci hecedeki “n” ile sondaki “z” arasında yanlış bir ses eşleşmesi yapılır ve yazım “mayonaz” biçimine kayar.

Bu hata ayrıca kelimenin yabancı kökenli olduğunun unutulmasından da kaynaklanır. Türkçede sık kullanılan bir sözcük gibi görünmesi, yazımın kendiliğinden doğru olduğu düşüncesini besler. Oysa mayonez, yerleşik Türkçe yazımıyla kayıtlıdır.

Mayonez ile karıştırılanlar

Mayonez ile sesçe en yakın kelime “naz”dır. Naz, “Bu kadar naz yapma.” cümlesinde olduğu gibi işve ya da suna gösterilen hoşnutsuzluk anlamına gelir ve sosla hiçbir ilgisi yoktur. İki kelime yazılış ve söyleyiş olarak benzese de anlamları birbirinden tamamen farklıdır.

Bu iki sözcüğün karışmaması için, mayonezi bir mutfak terimi, nazı ise bir davranış ya da tavır sözcüğü olarak ayırmak yeterlidir. Cümledeki bağlam da genellikle hangisini kastedildiğini açıkça gösterir.

Mayonez ile örnek cümleler

• Sandviçimin üstüne biraz mayonez sürüp domates ekledim.
• Mutfak ekibinden, yeni menüdeki soğuk soslar için mayonez stokunun bu hafta tamamlanması istendi.
• Ailemizin piknik sepetinde her zaman patates salatası ve ev yapımı mayonez bulunur.
• Derste öğretmenimiz, emülsiyon tekniğiyle yapılan mayonezin neden kolay ayrıştığını açıkladı.
• Kıyıdaki küçük lokantada, kızarmış balığın yanına taze limonlu mayonez getirildi.