Hipotez mi hipotes mi?

Hipotez neden böyle yazılır?

Yabancı kökenli sözcüklerde Türkçe yazım, sözcüğün kaynak dildeki biçimini değil, Türkçedeki telaffuz ve yazılış alışkanlığını izler. Fransızca hypothèse sözcüğü Türkçeye girerken son hecesindeki sessiz harf kaybolmamış, Türkçe ses düzenine uygun olarak sonu z ile biten hipotez biçimine dönüşmüştür. Bu nedenle kelimeyi Fransızca yazılışına göre hipotes ya da Türkçede olmayan bir ünlü tekrarıyla hipoteez diye yazmak Türkçe yazım kurallarıyla uyuşmaz.

Benzer bir yapı, Fransızca ve Yunanca kökenli pek çok bilimsel terimde görülür. Sonu -ez ile biten sözcüklerin bir kısmı Türkçede yerleşmiştir: tez, antitez ve sentez bu grubun bilinen örnekleridir. Bu sözcükler, kaynak dilin sonundaki eki Türkçe z sesiyle karşılayan ortak bir kalıp oluşturur. Hipotez de aynı kalıbın içinde düşünülmelidir.

Yabancı sözcüklerde yazım yanlışının kaynağı çoğu zaman okunuşun yazıya yansıtılmasıdır. Kelimenin sonundaki ses Fransızca okunuşta belirgin değilse yazıya da eklenmez, ama Türkçede z sesi burada ayırt edici bir ses olarak kalır. Bu yüzden hipotes biçimi yabancı yazılışın etkisinden, hipoteez biçimi ise ses uzatma veya tekrar izleniminden doğar. Doğru biçimi aklında tutmak için sözcüğü, Türkçede yerleşmiş diğer z ile biten bilimsel terimlerle birlikte düşünmek yeterlidir.

Hipotez nasıl akılda tutulur?

Hipotez'i tez, antitez ve sentez sözcükleriyle aynı kalıpta düşünün: hepsi sonda z ile biter. Sonu s ile bitirirseniz tez ailesinden ayrılmış olursunuz.

“hipotes” yanlışı neden yapılıyor?

Hipotes yazımı, Fransızca hypothèse sözcüğünün yazılışına ve okunuşuna fazla yaslanmaktan kaynaklanır. Sözcüğün sonunda duyulan ses, yabancı dildeki yazılıştaki e harfiyle ilişkilendirildiğinde kullanıcı son ünsüzü yazmayı unutabilir. Türkçede bu sözcük zaten yerleşik olduğu için, yabancı yazılışa dönmek doğru değildir.

Hipoteez yazımı ise farklı bir yanılgıdan doğar. Sözcüğün sonundaki z sesi uzatılarak ya da son hecedeki ünlü iki kez yazılarak daha yabancı görünen bir biçim oluşturulabilir. Türkçe yazımda ünlü uzatması bu tür bir tekrarla gösterilmez; bu nedenle hipoteez biçimi Türkçe yazım düzenine uymaz.

İki yanlış da, sözcüğün Türkçede kazandığı yalın ve kısa biçimin unutulmasından doğar. Doğru yazım, sözcüğün yerleşik Türkçe biçimini korumaktır.

Hipotez ile karıştırılanlar

Hipotez ile teori sık karıştırılır. Hipotez, henüz sınanmamış bir öndeki açıklamadır; örneğin bir ilacın belirli bir hastalıkta etkili olacağı varsayımı bir hipotezdir. Teori ise çok sayıda gözlem ve deneyle sınanmış, bir olguyu açıklayan daha kapsamlı bir çerçevedir.

Hipotez ile varsayım da birbirine yakın anlamlıdır, ancak hipotez daha çok bilimsel araştırma bağlamında, bir sınama sürecine bağlı olarak kullanılır. Günlük konuşmada bir kişinin olayı tahmin etmesi için varsayım demek daha doğaldır; bir araştırmanın sınanacak önermesi için hipotez kullanılır.

Hipotez ile örnek cümleler

• Araştırmanın başında ekip, öğrenci başarısının uyku süresiyle ilişkili olduğu yönünde bir hipotez kurdu.
• Müdürün önerdiği hipotezler henüz veriyle doğrulanmadığı için toplantıda ek veri istendi.
• Öğretmen, deneyin sonunda elde edilen sonuçların ilk hipotezini nasıl desteklemediğini sınıfa anlattı.
• Haberde yer alan açıklama, olayın nedenine dair henüz test edilmemiş bir hipotez olarak sunuldu.
• Şiirin ilk dizelerinde kurulan hipotez, aşkın zamanla değişebileceği fikrini sessizce taşıyordu.