Fermuar mı fermoar mı?

Fermuar neden böyle yazılır?

Türkçeye Fransızcadan geçen kelimelerin çoğu, kaynak dildeki yazılışı birebir korunmadan Türkçe yazım ve söyleyiş alışkanlığına göre biçimlenir. Fermuar da bu sürecin tipik bir örneğidir. Fransızca fermoir sözcüğünde yer alan -oir sonu ile -oi- ikilisi, Türkçede -uar biçimiyle karşılanmıştır. Bu nedenle kaynak kelimeye bakarak fermoar yazmak, Türkçe yazım dengesinin dışına çıkmak anlamına gelir.

Aynı mantıkla pek çok yabancı kökenli sözcükte kaynak dildeki yazım, Türkçe okunuşa göre yeniden kurulmuştur. Türkçede yerleşmiş bazı benzer örnekler arasında kaynağı Fransızca olan ve Türk diline Türkçe biçimiyle girmiş sözcükler bulunur. Önemli olan, yerleşik Türkçe yazımın esas alınmasıdır; kaynak dildeki harfler ve sesler, Türkçe yazımda aynen karşılık bulmayabilir.

Bu tür kelimelerde yazım, TDK sözlüğündeki maddeye bakılarak öğrenilir. Fermuar sözcüğü sözlükte bu biçimiyle yer almakta olup yazımın dayanağı budur. Sözlük maddesi kelimenin hem yazımını hem de anlamını belirlediği için, yabancı kökenli bir kelimede kaynak dil tahminine dayanmak yerine sözlük yazımını esas almak gerekir.

Fermuar nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi fer-mu-ar diye üç hece olarak düşünün; ortadaki mu hecesi yazımı sabitler. Fransızcadaki oi dizisinin Türkçede u-a ile karşılandığını hatırlamak, fermoar biçimini ayırt etmeyi kolaylaştırır.

“fermoar” yanlışı neden yapılıyor?

Fermoar yanlışının temel nedeni, kelimenin Fransızca kaynağındaki fermoir yazılışının etkisidir. Fransızca yazılışta sondaki oir, Türkçe kulağa oar gibi ya da o-a ünlü dizisi gibi yansıyabildiği için kişi bu harf dizisini doğrudan aktarmaya yönelir. Kaynağa sadık kalma isteği, Türkçede yerleşmiş biçimi gölgede bırakır.

İkinci neden, kelimenin çoğu zaman yazıda değil konuşmada karşılaşılması ve bu yüzden yazılışın zihinde net yer etmemesidir. Kişi kelimeyi duyduğu gibi, bazen de Fransızca bir sözlükte gördüğü gibi yazar. Oysa söyleyiş ile yazı arasında Türkçe karşılık kalıplaşmıştır.

Üçüncü olarak, fermuar ile fermoar arasındaki harf farkı küçük görünür. Bu yüzden yazım hatası fark edilmeden yayılabilir. Oysa Türkçede ünlü dizisi ve son hece yapısı, bu kelimenin fermuar olarak kalması gerektiğini gösterir.

Fermuar ile karıştırılanlar

Fermuar ile karıştırılan kelimelerden biri çıtçıttır. Çıtçıt, giysinin iki yakasını basınçla birleştiren küçük metal ya da plastik düğmeyi anlatır; dişli bir düzenek değildir. Bir ceketin ön kapanışı çıtçıtla kapanıyorsa fermuar sözcüğü kullanılmaz, çıtçıt sözcüğü doğrudur.

Bir diğer karışıklık, kapatıcı anlamı taşıyan düğme ya da bağlama kavramlarıyla yapılır. Düğme, ilik gibi kapatma biçimleri de fermuardan farklı mekanizmalardır. Kelimeyi doğru kullanmak için dişli ve kayarak kapanan düzeneğin söz konusu olup olmadığına bakmak yeterlidir.

Fermuar ile örnek cümleler

• Montun fermuarı bozulduğu için sabah yeni bir mont aldım.
• Sırt çantasının ön gözündeki fermuar kilitlendiği için evrakları çıkarmakta zorlandım.
• Haberde, fermuarı arızalanan bir yolcu çantasının havaalanında incelendiği belirtildi.
• Öğretmen, dikiş dersinde öğrencilere fermuarın bir etek üzerine nasıl takılacağını gösterdi.
• Gecenin karanlığında rüzgâr, fermuarı yarım kalmış ceketin yakasını titretiyordu.