Hükûmet nasıl yazılır?

Hükûmet neden böyle yazılır?

Bu kelimenin yazımını belirleyen kural, Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde uzun ünlülerin düzeltme işareti (şapka) ile gösterilmesidir. Kökündeki ḥukūmet sözcüğünde ikinci hecedeki uzun ū sesi, Türkçe yazımda û ile işaretlenir ve bu işaret sesin uzunluğunu korur. Türkçe kökenli kelimelerde ise uzun ünlü için böyle bir işaret kullanılmaz; örneğin “kar”, “dil”, “göz” gibi sözcükler şapkasız yazılır.

Aynı düzeltme işaretinin kullanıldığı başka sözcükler de vardır: hâl, hâkim, kâtip, mahkûm gibi. Bu kelimelerde uzun ünlü, anlamı ve sesi ayırt etmeye yardımcı olur. Hükûmet kelimesinde ünlünün uzunluğu anlam için önemli olduğundan, işaret yazılı metinde korunur.

Bu kuralın pratik sonucu, kelimenin çekimli ve türemiş biçimlerinde de şapkanın korunmasıdır: hükûmetin, hükûmetler, hükûmetçe gibi biçimler de aynı ünlü işaretini taşır.

Hükûmet nasıl akılda tutulur?

Kelimenin kökündeki ḥukūmet sözcüğünde iki uzun ünlü vardır, bu yüzden hem ilk yazılışta hem de ikinci hecede şapka beklenir. Anahtar olarak “hüküm” kelimesini düşünebilirsiniz: hükûmet, yönetme yetkisinin sahibi olan hükmün toplanmış hâli gibi düşünülerek, û işaretinin anlam ayrımını sürdürdüğünü hatırlayın.

Hükûmet ile karıştırılanlar

Hükûmet ile hüküm arasında hem yazılış hem de anlam yakınlığı vardır. Hüküm “karar, yargı” anlamına gelir: “Mahkeme sanığa hapis hükmü verdi.” Hükûmet ise bir ülkeyi yöneten kurumları karşılar: “Hükûmet yeni tedbirleri açıkladı.” İkisinde de ü sesi bulunsa da hükûmet kelimesinde uzun ünlü şapkayla gösterilir, hüküm’de ise bu işaret yoktur.

Gündelik yazıda “hükümet” biçimi de sıkça karşımıza çıkar ve kullanıcılar bu iki yazılışı birbirinden ayırmakta zorlanabilir. Bu sayfada yalnızca TDK’nın verdiği hükûmet yazımı esas alınmaktadır; benzer biçimlerin farkı, sözcüğün kökü ve uzun ünlü işaretinin varlığıyla kavranabilir.

Hükûmet ile örnek cümleler

• Hükûmetin yeni bütçe teklifi bu hafta Meclis’e sunulacak.
• Bölge müdürü, ilgili hükûmet kurumlarıyla görüşmek üzere Ankara’ya gitti.
• Gazete, hükûmetlerin enerji politikalarındaki değişikliklerini mercek altına aldı.
• Öğretmenimiz, dersinde devlet ve hükûmet kavramları arasındaki farkı örneklerle anlattı.
• Eski zamanlarda bir hükûmete karşı çıkmak çoğu zaman büyük bedeller gerektirirdi.