Aşikâr nasıl yazılır?

Aşikâr neden böyle yazılır?

Türkçede uzun ünlüler, özellikle Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde, düzeltme işareti (şapka) ile gösterilir. Bu sayede “kar” (kar yağışı) ile “kâr” (kazanç), “ama” ile “âmâ” gibi anlamı değiştiren sözcükler birbirinden ayrılır. Şapka, ünlünün uzunluğunu işaretleyen bir yazım kuralıdır ve sözcüğün söyleniş biçimine bağlı olarak kullanılır.

Aşikâr sözcüğü Farsça “āşikār” biçiminden gelir ve Türkçeye bu biçimiyle girmiştir. Kökteki uzun “ā” sesi Türkçe yazımda “â” ile karşılanır. Bu nedenle sözcüğün ikinci hecesindeki “a” sesi uzun okunduğu için şapkayla yazılır. Aynı kurala uyan diğer örnekler arasında “hâkim”, “hâl”, “mânâ” ve “sâkin” sayılabilir.

Şapka kullanımı, sözcüğün doğru okunmasını ve anlamın korunmasını sağlar. Şapka yazılmadığında sözcük kısa okunma eğilimine girer ve yazılış, uzun ünlüyü gösteren ayrı bir kökenden gelen bir sözcük olduğu anlaşılmaz hâle gelir.

Aşikâr nasıl akılda tutulur?

Aşikâr sözcüğünün içindeki uzun “a” sesini, “aşikâr” yazarken şapkayı “açık” anlamını taşıyan uzun bir işaret gibi düşünebilirsiniz. Anlamı “açık” olan bir sözcükte ünlünün açık ve uzun okunduğunu akılda tutmak yeterlidir.

Aşikâr ile karıştırılanlar

Aşikâr sözcüğü, şapkasız yazıldığında ayrı bir sözcükle karışabilecek bir biçim değildir; ancak şapka ile anlam ayrımı yapan başka sözcükler vardır. Örneğin “kar” kelimesi yağan kar anlamına gelirken “kâr” kazanç anlamına gelir. Benzer biçimde “ama” bağlaçtır, “âmâ” ise görme yetisi olmayan anlamındadır.

Bu tür çiftlerde şapka, sözcüğün anlamını doğrudan değiştirir. Aşikâr sözcüğü için ise şapka anlam ayrımından çok, doğru yazımı ve Farsça kökenini göstermeye yarar. Bu nedenle şapkasız yazım okuyucuda belirsizlik yaratmasa da yazım yanlışı sayılır.

Aşikâr ile örnek cümleler

• Kendi hatasını kabul etmemesi, ortadaki gerçeğin aşikâr olduğunu gösteriyordu.
• Müdür, projedeki bütçe açığının aşikâr hâle geldiğini toplantıda açıkça belirtti.
• Gazetenin haberine göre, seçim sonuçlarındaki farklılık herkesin gözü önünde aşikâr biçimde ortaya çıktı.
• Öğretmen, ödevdeki hatanın aşikârlığı karşısında öğrencisine yeniden düşünmesini önerdi.
• Yıllar sonra okuduğu mektupta, aradaki sevgisinin aşikâr olduğunu fark etti ve gözleri doldu.