Otobüs mü otobüz mü?

Otobüs neden böyle yazılır?

Otobüs sözcüğü Fransızca autobus kelimesinden alınmıştır. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye geçerken çoğu zaman kendi yazılış biçimlerini korur, fakat Türkçenin ses ve ek düzenine de uyarlanır. Bu nedenle sözcüğün yazımında kökene bakmak tek başına yeterli olmaz; Türkçe yazım kurallarının sözcüğün sonuna nasıl uygulandığına da bakmak gerekir.

Türkçede p, ç, t, k gibi sert ünsüzle biten bazı sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldığında son ünsüz yumuşar: kitap, kitabı; ağaç, ağacı. Otobüs sözcüğünün sonundaki s ise bu yumuşama grubunda yer almaz. Bu yüzden ekli hâllerinde de s korunur: otobüsü, otobüse, otobüsle, otobüsler. Z’ye dönüşen bir biçim, Türkçede bu sözcüğün yazımında bir kural değildir.

Aynı mantıkla yazılan başka sözcükler de bulunur. Minibüs ve midibüs, otobüsle aynı kalıpta, sonu büs ile biten, boyutlarına göre adlandırılmış taşıt adlarıdır. Bu sözcükler de son sesleri s olarak yazılır ve ekli hâllerinde s korunur. Dolayısıyla otobüs’ü öğrenirken aynı ailedeki sözcüklerin yazılışını birlikte hatırlamak yararlıdır.

Otobüs nasıl akılda tutulur?

Otobüs sözcüğünün son harfi, sesin değiştiğini düşünmeden korunan bir s’dir; ekli hâlde de otobüsü, otobüse biçiminde s değişmez. Sonu s ile biten minibüs ve midibüs ile aynı ailede olduğunu hatırlamak, yazımı pekiştirir.

“otobüz” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan otobüz, büyük ölçüde kelimenin sonunda s sesinin günlük konuşmada zayıf ya da yumuşak duyulmasından kaynaklanır. Hızlı konuşmada son sesin z’ye yakın algılanması, yazıda da aynı sesin z harfiyle gösterilmesine yol açabilir.

Bir diğer neden, Türkçede sonu z ile biten sözcüklerin de bulunmasıdır. Yazan kişi, sert ünsüzlerin yumuşadığı bilinen kalıplardan hareketle son sesi z olarak düşünebilir. Oysa otobüs sözcüğünde bu yumuşama yoktur ve sözcüğün kökeninde de s bulunur.

Bu nedenle yazım sırasında sözcüğü ünlüyle başlayan bir ekle birlikte düşünmek işe yarar. Otobüsü ya da otobüse yazarken son sesin s olarak kaldığı fark edildiğinde, sözcüğün kendisinde de s kullanmak doğal olur.

Otobüs ile karıştırılanlar

Otobüs ile minibüs ve midibüs, yazılışları ve ekleriyle birbirine çok benzer. Üçü de büs ile biter ve büyüklüklerine göre adlandırılmış taşıt adlarıdır. Yalnızca büyüklük farkı bu sözcükleri ayırır; yazım açısından üçü de aynı kalıba uyar.

Bu benzerlik nedeniyle son sesi z olarak yazma eğilimi, bu sözcüklerin hepsinde ortaya çıkabilir. Minibüs ve midibüs’ün de sonu s ile yazılır ve ekli hâllerinde s korunur. Otobüs sözcüğünü yazarken diğer iki sözcüğü örnek alarak yazımı kontrol edebilirsiniz.

Otobüs ile örnek cümleler

• Sabah işe yetişmek için erken kalkıp son otobüse bindim.
• Belediye, şehir içi hatlara yeni elektrikli otobüsler ekledi.
• Otobüsün son durağı, şehrin eski garının hemen önündeydi.
• Okul gezisine otobüsle gidip yolda uzun bir mola verdik.
• Yağmurlu gecede yolcular otobüsteki boş koltuklara sessizce oturdu.