Dolayısıyla mı dolayısiyla mı?

Dolayısıyla neden böyle yazılır?

Bu sözcükte belirleyici kural, Türkçenin ünlü uyumudur. Kalın ünlülü bir sözcükten sonra gelen ekler kalın ünlü alır, ince ünlülü sözcükten sonra ince ünlü alır. Dolayısıyla sözcüğünde ‘dolay’ kökünden sonra gelen ‘ısı’ kısmı kalın ve düz ‘ı’ ünlüsüyle kurulur; sonra gelen ‘yla’ eki de bu ünlüye uyar. Bu yüzden son hecede ‘ı’ yazılır ve ‘i’ ile yazılan biçim uyuma aykırı kalır.

Sözcükteki ‘y’ harfi kaynaştırma ünsüzüdür. Ünlüyle biten bir sözcüğe ‘-yla’ ekleneceği zaman ortaya çıkar ve sözcüğün telaffuzunu kolaylaştırır. Benzer biçimde ‘kitapla’, ‘masayla’ ve ‘kalemle’ gibi sözcüklerde kalın-ince uyumu korunur, ama bu sözcükte ilk ek olan ‘ısı’ ünlüsü kökten gelen kalın ünlü etkisini sürdürür.

Aynı mantık, uyumun gözetildiği diğer biçimlerde de geçerlidir: sözcüğün kökünü ve eklerini tek tek ayırıp ünlüleri uyum açısından kontrol etmek, yazımı çoğu zaman doğrular. ‘Dolayısıyla’ da bu nedenle eklerin uyumunu bozan bir yazımla değil, kökenindeki ve eklerindeki ‘ı’ ünlüsünün korunmasıyla doğru yazılır.

Dolayısıyla nasıl akılda tutulur?

Sözcüğün sonundaki ‘ısıyla’ bölümünü ‘ısı’ kelimesindeki ‘ı’ ile birlikte düşünün. Bu ünlü değişmez, bu yüzden ‘dolayısıyla’ yazarken ‘ı’ harfi korunur.

“dolayısiyla” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımın ana nedeni söyleyiş alışkanlığıdır. Hızlı konuşmada ‘dolayısıyla’ sözcüğündeki ara ünlü belirginleşmediği için birçok kişi bu bölümü duyduğu gibi ‘i’ ile yazar. Oysa yazılı biçim, sözcüğün kökeni ve ekleriyle ilgili ünlü uyumuna göre belirlenir.

İkinci neden, sözcüğün ‘ısı’ kelimesini hatırlatması ve iki ‘ı’ ünlüsünü karıştırmaktır. ‘Isı’ ile ‘i’ arasındaki fark yazımı etkiler; ünlüleri birbirine benzeterek ‘dolayisiyla’ biçimine kaymak sık görülür. Ayrıca ‘dolayısıyla’ yazılırken sözcüğün içindeki düz ve kalın ünlünün korunması gerektiği akılda tutulmayınca, ‘ı’ yerine ‘i’ kullanmak kolaylaşır.

Son olarak, bu sözcük günlük dilde kısa ve akıcı kullanıldığı için yazılı biçimi dikkatle düşünülmez. Yazarken sözcüğü heceleyerek ve eklerini ayrı görerek yazmak bu hatayı azaltır.

Dolayısıyla ile karıştırılanlar

‘Dolayı’ ilgeci ile ‘dolayısıyla’ aynı kökten gelse de iki ayrı kullanımdır. ‘Dolayı’ genellikle ayrı yazılır ve bir nedene bağlanır: ‘Bundan dolayı geç kaldım.’ Burada ‘dolayı’ ilgeç olarak kullanılır ve önceki sözcükten ayrı yazılır.

‘Dolaylı’ ise sıfat olarak ‘doğrudan olmayan, aracılı’ anlamında kullanılır: ‘Dolaylı yoldan öğrendim.’ ‘Dolayısıyla’ ile karıştırılmamalıdır, çünkü ‘dolaylı’ bir nitelik bildirirken ‘dolayısıyla’ bir nedene bağlı sonucu anlatır.

Dolayısıyla ile örnek cümleler

• Yol çalışması nedeniyle trafik sıkıştı, dolayısıyla toplantıya on dakika geç kaldım.
• Ekip üyelerinin izinleri çakıştığı için proje takvimi değişti; dolayısıyla teslim tarihi bir hafta ertelendi.
• Hava muhalefeti nedeniyle seferler iptal edildi, dolayısıyla yolcular ek bilgilendirme bekliyor.
• Öğrenciler konuyu tam kavramadan sınava girdi, dolayısıyla sonuçlar beklenenin altında kaldı.
• Köyün sessiz sokaklarında rüzgâr ağaçlarla konuşuyor; dolayısıyla ben de düşüncelerimi o sessizliğe bırakıyorum.