Poğaça mı poaça mı?

Poğaça neden böyle yazılır?

Poğaça, Türkçeye İtalyanca focaccia sözcüğünden geçmiş bir kelimedir. Yabancı kökenli kelimeler Türkçeye girdikten sonra Türkçe ses ve yazım kurallarına uyarlanır. Bu uyarlamada kelimenin söylenişi, Türkçe harflerin karşılığı ve ünlüler arasındaki seslerin davranışı belirleyicidir. Poğaçadaki ğ harfi, Türkçede iki ünlü arasında gelen ve çoğunlukla uzatma ya da kayma işlevi gören yumuşak g sesini gösterir. Bu yüzden kelime yazılırken ğ harfinin yerine boşluk ya da başka bir harf bırakmak yanlıştır.

Türkçede ğ harfi kelime içinde ünlüler arasında sık görülür: dağ, bağ, ağaç, sağ, dağıtmak gibi kelimelerde olduğu gibi. Bu kelimelerde ğ, okunuşta belirgin bir sessizlik ya da uzatma ile hissedilir, ancak yazıdan silinmez. Poğaça da aynı kalıba uyar: po-ğa-ça biçiminde heceleri vardır ve ortadaki ğ harfi yazılmak zorundadır. Yabancı kökenli bir sözcük olması, Türkçe yazımın ğ kuralından muaf tutulmasını sağlamaz.

Sözcüğün kökeni ile Türkçe söylenişi arasındaki fark, yazımın asıl kaynağıdır. Italyanca sözcük ayrı bir yazılışa sahiptir; Türkçe yazım ise kendi ses düzenine göre kelimeyi yeniden biçimlendirir. Bu nedenle poğaça, kaynağındaki yazılışa bakılarak değil, Türkçe okunuşuna göre yazılır.

Poğaça nasıl akılda tutulur?

Poğaça, poğ-a-ça diye heceleyin: ğ harfi iki ünlünün arasındaki bir ses olduğu için konuşmada silik duyulur ama yazıda mutlaka kalır. Kelimenin sonundaki ç harfi de c ile karıştırılmamalıdır.

“poaça” yanlışı neden yapılıyor?

En sık yapılan hata, ğ harfinin tamamen atlanarak poaça yazılmasıdır. Bunun nedeni, ğ sesinin konuşmada çoğunlukla duyulmamasıdır: insanlar poğaçayı günlük konuşmada po-a-ça gibi telaffuz eder ve yazıya da bu duyuma uygun biçimi geçirirler. Böylece ünlüler arasında kalan ğ, yazıda gereksiz görünür ve düşer.

İkinci olası yanlış, ğ yerine başka bir sessiz harf koymaktır. Yabancı kökenli bir kelimeyi ilk duyuşta farklı yazma eğilimi, özellikle İtalyanca focaccia'nın cc ve ia yapısını hatırlayarak pogaça ya da poğaca gibi yazılışları doğurabilir. Bu biçimler ya ğ harfinin eksikliğinden ya da ç yerine c kullanımından kaynaklanır. Doğru yazımda hem ğ hem de sonundaki ç harfi bulunur.

Üçüncü neden, sözcüğün yabancı kökenli olmasının verdiği yanılgıdır. Bazı yazarlar kökene sadık kalmaya çalışarak yazımı değiştirmeye kalkar. Oysa Türkçe yazımda, yabancı bir kelime Türkçeye yerleşmişse TDK yazımına uyar.

Poğaça ile karıştırılanlar

Poğaça ile en çok börek karıştırılır. Börek genellikle yufka hamurundan yapılan, katlanarak pişirilen bir hamur işidir. Poğaça ise mayalı hamurdan yapılan ve içine peynir, kıyma gibi malzemeler konularak hazırlanan tuzlu bir çörektir. İki kelime de hamur işi olduğu için günlük dilde birbirinin yerine kullanılabilir, ancak yazım ve hamur türü farklıdır.

Benzer yazılışlı bir başka kelime çörektir. Çörek, poğaça gibi mayalı hamurdan yapılan ve genellikle tatlı ya da tuzlu olabilen bir hamur işi adıdır. Poğaça ise tanımı gereği tuzlu bir çörek türüdür. Bu ilişki sayesinde, poğaçanın hangi kategoriye girdiğini anlamak yazımı da hatırlatır.

Poğaça ile örnek cümleler

• Kahvaltıda sıcacık peynirli poğaçalarla çay içmeyi çok seviyorum.
• Fırıncı, sabah erken saatlerde kıymalı poğaça hamurunu şekillendirmeye başladı.
• Okulun kantininde satılan poğaçaların fiyatı bu ay biraz arttı.
• Annem, misafirler gelecek diye akşamdan poğaça pişirmeyi planlıyordu.
• Eski mahallemizin fırınından çıkan ılık poğaçanın kokusu hâlâ aklımdadır.