Doktor mu doktur mu?

Doktor neden böyle yazılır?

Doktor, Fransızcadan dilimize girmiş bir sözcüktür ve kökeni docteur biçimidir. Türkçe yazımda yabancı kökenli kelimeler, Türkçenin ünlü uyumu kuralına her zaman uymak zorunda değildir. Türkçe bir kelimede ikinci hecedeki ünlü, ilk hecedeki ünlünün kalınlık ya da incelik özelliğine göre seçilir; oysa doktor sözcüğünde ilk hece ve ikinci hece arasında bu uyum bulunmaz. Bu yüzden sözcük, Fransızcadaki yazılış ve okunuşa yakın biçimde doktor olarak korunur.

Benzer biçimde yabancı kökenli birçok kelime, kökenindeki yazılışı büyük ölçüde koruyarak kullanılır. Örneğin 'otobüs', 'telefon', 'bilgisayar' ve 'tiyatro' gibi sözcükler, Türkçenin kendi kurallarına göre değil, kendi yapılarına göre yazılır. Bu kelimelerde de ünlü uyumu bozulmuş olsa bile yazım değişmez. Doktor da bu gruba girer ve 'doktur' biçiminin Türkçe bir sözcük gibi düzeltilmesi yanlıştır.

TDK'nın verdiği anlamda doktor, bir fakülteyi ya da yüksekokulu bitirdikten sonra belirli bir bilim dalında en yüksek öğrenim basamağına ulaşanlara verilen akademik unvandır. Günlük dilde ise çoğunlukla tıp alanında çalışan hekim anlamıyla kullanılır. Her iki kullanımda da yazım aynıdır: doktor.

Doktor nasıl akılda tutulur?

Doktor kelimesinde 'o' ünlüsü son hecedeki 'or' ile uyum içindedir; 'doktor' ve 'doktora' arasındaki ses benzerliği de bu yazılışı destekler. Aynı kökten gelen 'doktorluk' ve 'doktorlar' biçimlerinde de ikinci hecedeki 'o' korunur.

“doktur” yanlışı neden yapılıyor?

'Doktur' yazımı, sözcüğün son hecesinde 'ur' ile biten Türkçe kelimelerin etkisiyle ortaya çıkar. Türkçede 'tur', 'bur', 'sur' gibi biçimler çok yaygın olduğundan, konuşurlar yabancı bir sözcüğü de aynı kalıba sokmaya eğilimlidir. Ayrıca sözcüğün ikinci hecesindeki kapalı 'o' sesi, Türkçe ağızda 'u' gibi duyulabildiği için yazıya da 'u' olarak geçebilir.

Bir başka neden, kelimenin yabancı kökenli olduğunun fark edilmemesidir. Türkçe kelimelerde ünlü uyumu kurallarına uyulduğu için, yazan kişi sözcüğü Türkçe bir kelime gibi düşünüp yazımı buna göre kurabilir. Oysa doktor, Fransızca docteur sözcüğünden alınmış olduğu için bu kalıba uymaz.

Telaffuz sırasında 'doktor' kelimesini hızlı ve gevşek söylemek de yazım hatasını artırır. Söyleyişte son hecenin vurgusu ve sesin düşük tutulması, yazılı biçimde 'ur' eki gibi algılanmasına yol açabilir.

Doktor ile karıştırılanlar

'Doktora' sözcüğü, doktor unvanının elde edildiği eğitim ve bu eğitimin en üst düzeyi anlamına gelir; doktor ise unvanı taşıyan kişidir. Örneğin 'Doktora tezi hazırladı' cümlesinde söz konusu olan eğitim sürecidir, 'Doktor bu tezi hazırladı' cümlesinde ise unvan sahibi kişidir.

Bu iki biçim yazımca benzerdir, ancak anlamları ayrıdır. Yazarken doktor kişiyi, doktora ise bu unvanın kazanıldığı süreci ya da derecesini belirtir.

Doktor ile örnek cümleler

• Doktor muayene odasına girdiğimde bana birkaç soru sordu.
• Hastanenin yeni doktorları bu hafta göreve başladı.
• Tezini tamamlayan Ayşe, doktorluk unvanını almaya hak kazandı.
• Haberde, ünlü bir doktorun mevsim geçişlerinde alınacak önlemleri anlattığı yer aldı.
• Üniversitede ders veren doktor, öğrencilerine araştırma yönteminin inceliklerini anlatıyordu.