Coğrafya mı coğrafiya mı?
Doğru yazım coğrafya'dır; coğrafiya biçimi yanlıştır. Kelime, yeryüzünü fiziksel, ekonomik, beşerî ve siyasal yönlerden inceleyen bilimi ve bir bölgenin ya da ülkenin bu yönlerdeki gerçekliklerinin bütününü ifade eder.
Coğrafya ne demek?
- isim Yeryüzünü fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal yönlerden inceleyen bilim.
- isim Bir yeryüzü parçasını, bir bölgeyi, bir ülkeyi belirleyen, niteleyen, fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal gerçekliklerin tümü.
Süratli otomobiller artık şehrin coğrafyasını da hüviyetini de değiştirdi.
Kaynak: TDK Güncel Türkçe Sözlük · Son güncelleme:
- Doğru yazım
- coğrafya
- Yanlış yazım
- coğrafiya, cografiya
- Yazılış
- Bitişik / tek kelime
- Sözcük türü
- isim
- Köken
- Arapça cuġrāfiya
- Söylenişi
- coğra'fya
Coğrafya neden böyle yazılır?
Coğrafya, Arapça kökenli bir sözcüktür ve TDK'ya göre Arapça 'cuġrāfiya' biçiminden gelir. Sözcüğün kökeni Yunancadaki 'geographia' (yer betimi) sözcüğüne uzanır ve Arapçaya bu yoldan geçmiştir. Türkçeye geçerken sözcüğün sonundaki Arapça 'iyya' ekinin Türkçe söyleyişe uygun olarak 'ya' biçimine indirgenmesi, yazımın asıl dayanağıdır. Bu nedenle yazımda son hece 'fiya' değil, 'fya' olarak değil, 'ya' ile biten bir biçimde karşımıza çıkar: coğrafya.
Yabancı kökenli sözcüklerde yazım, çoğu zaman kaynak dildeki telaffuza değil, Türkçede yerleşmiş ve TDK tarafından kabul edilmiş biçime göre belirlenir. Ğ harfinin burada yumuşak g olarak okunduğunu ve sözcüğün Türkçede 'co-ğra-fya' biçiminde heceleneceğini bilmek, doğru yazımı pekiştirir. Aynı ilkeye göre bu tür sözcüklerde kaynak dilin ses yapısını yansıtmak yerine Türkçedeki okunuşu esas alınır.
Yabancı kökenli bir sözcüğün Türkçedeki biçimi, sonradan türetilen kelimelerde de korunur. Bu yüzden 'coğrafi' sıfatı ve 'coğrafyacı' gibi türevlerde de aynı kök yazılışı devam eder. Kökün değişmeden korunması, sözcük ailesinin tutarlı yazılmasını sağlar.
Coğrafya nasıl akılda tutulur?
Sözcüğün içindeki 'ğ' harfi bir kez yazıldığında, son hecesi de 'ya' ile kapanır; 'coğ-ra-fya' hecelemesini düşünmek yeterlidir. Eğitimde öğrenilen 'geografya' ile 'coğrafya' arasındaki ses benzerliği de bu hecelemeyi hatırlatır.
“coğrafiya” yanlışı neden yapılıyor?
Yanlış yazım olan 'coğrafiya' biçimi, sözcüğün Arapça ya da Yunanca kaynağındaki son sesin 'iya' olarak algılanmasından doğar. Kaynak dildeki sesleri Türkçe yazıma aktarmaya çalışan kişiler, bu ekin Türkçede de aynen korunduğunu düşünebilir. Özellikle sözcüğü yabancı bir dilde ya da Latin harfleriyle gören kişiler 'geography' ve 'geografi' gibi biçimlerle karşılaştırma yaptığında, son hecenin 'i' ile yazılmasını doğal bulabilir.
Bir diğer neden ise 'ğ' harfinin yazılışı ve okunuşudur. Harfin sessiz olduğu düşüncesi, sözcüğün 'co-rafya' gibi okunmasına ve yazımda ğ'nin düşürülmesine yol açabilir. Bu da 'cografya' gibi bir yanlış yazıma götürür. Yazım sırasında hem ğ'nin doğru yerde kullanılması hem de son hecenin 'ya' ile bitmesi gerektiği akılda tutulmalıdır.
Coğrafya ile karıştırılanlar
Coğrafya ile karıştırılan en yaygın biçim, sıfat olarak kullanılan 'coğrafi' sözcüğüdür. 'Coğrafi koşullar' ya da 'coğrafi keşifler' gibi kullanımlarda sözcük sıfat görevindedir ve 'coğrafya' yazılmaz. Buna karşılık bu bilimle uğraşan kişi için 'coğrafyacı' kullanılır. Bu üç biçim aynı kökten gelse de görevleri farklıdır: coğrafya isim, coğrafi sıfat, coğrafyacı ise kişi adıdır.
Bir başka karışıklık, 'coğrafya' sözcüğünün bir bölgenin fiziksel özelliklerini anlatan genel terimle karıştırılmasıdır. Sözcük, hem bilimi hem de bir bölgenin fiziksel, ekonomik, beşerî ve siyasal gerçekliklerinin toplamını karşılar. 'Türkiye coğrafyası' ifadesi bu ikinci anlamla kullanılır; burada hem ülkenin doğal yapısı hem de insan ve ekonomi ile ilgili unsurlar birlikte düşünülür.
Coğrafya ile örnek cümleler
- Coğrafya dersinde öğretmen bu hafta Akdeniz ikliminin özelliklerini anlatacak.
- Pazarlama ekibi, yeni şubenin açılacağı bölgenin ekonomik coğrafyasını analiz ederek raporu hazırladı.
- Uzmanlar, fay hatlarının coğrafyasının yerleşim planlamasını doğrudan etkilediğini açıkladı.
- Romanın başında anlatılan ıssız dağ köyünün coğrafyası, karakterlerin kaderini belirleyen ana unsur hâline gelir.
- Bizim coğrafyamız dediğimizde çoğu zaman yaşadığımız bölgenin doğal ve kültürel yapısını kastediyoruz.
Coğrafya hakkında sık sorulanlar
Coğrafya mı coğrafiya mı?
Doğru yazım “coğrafya” biçimindedir. “coğrafiya”, “cografiya” yazımı yanlıştır; Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük’te kelime “coğrafya” olarak yer alır.
Coğrafya nasıl yazılır?
Coğrafya kelimesi “coğrafya” şeklinde yazılır. İlgili kural: Harf Hatası Yapılan Kelimeler.
Coğrafya ne demek?
Coğrafya: 1. Yeryüzünü fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal yönlerden inceleyen bilim. 2. Bir yeryüzü parçasını, bir bölgeyi, bir ülkeyi belirleyen, niteleyen, fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal gerçekliklerin tümü.
Coğrafya kelimesinin kökeni nedir?
Coğrafya kelimesinin kökeni: Arapça cuġrāfiya.
Coğrafya kelimesi çoğul hâlde nasıl yazılır?
Coğrafya kelimesi genellikle tekil bir isim olarak kullanılır ve bilim dalını ya da bölge özelliklerini anlatır. Çoğul hâlde kullanımı nadirdir; çoğunlukla 'coğrafyalar' biçiminde, farklı bölgelerin coğrafi yapılarını kastederek yazılır.
Coğrafya kelimesi büyük harfle mi yazılır?
Sözcük bir bilim dalının adı olarak cümle başında ya da özel bir başlıkta kullanılıyorsa büyük harfle başlar. Ders adı, bölüm adı ya da kitap başlığı gibi kullanımlarda ilk harf büyük yazılır; cümle içinde genel anlamda kullanıldığında küçük harfle yazılır.
Coğrafya ile coğrafi arasındaki fark nedir?
Coğrafya isim, yani bir bilim dalı ya da bir bölgenin bütün özelliklerini karşılayan bir kavramdır. Coğrafi ise bu isme ait ya da onunla ilgili olduğunu bildiren sıfattır; 'coğrafi konum' gibi ifadelerde kullanılır.
Coğrafya kelimesinin eş anlamlısı var mı?
Coğrafya için TDK sözlüğünde doğrudan bir eş anlamlı verilmez. Bağlama göre 'yer bilimi' ya da 'yeryüzü bilimi' gibi açıklayıcı ifadeler kullanılabilir, ancak bunlar sözcüğün yerine geçen kalıcı karşılıklar değildir.
Bunlar da sık karıştırılıyor
Metninizde başka yanlış var mı?
Yazınızı yapıştırın, bilinen yanlış yazımları işaretleyelim.
Metin denetleyiciyi aç →