Bakkal mı bakal mı?

Bakkal neden böyle yazılır?

Bakkal sözcüğü Arapça baḳḳāl kökünden alınmıştır. Arapçada kelimenin ortasındaki ünsüz şeddeli, yani iki kez okunan bir sestir ve Türkçeye geçerken bu özellik korunarak iki k harfiyle yazılmıştır. Türkçe yazımında yabancı kökenli kelimelerde Arapçadaki şeddeli ünsüzün yazıda çift harfle gösterilmesi, bu sözcüklerde kökeni bilmeyi kolaylaştırır. Bu yüzden bakkal yazıldığında kökenle yazımın birbirini doğruladığı görülür.

Aynı mantıkla birkaç başka örnek de verilebilir: hallaç ya da müezzin gibi Arapça kökenli sözcüklerde yazım, kökteki ünsüz yapısına göre belirlenir. Ancak her yabancı sözcükte çift harf bulunmaz. Bu nedenle bakkal örneğinde özel olan, kelimenin Arapça kökündeki şeddenin Türkçe yazımda çift k ile gösterilmesidir. Yazımı ezberlemek yerine kökene bakmak en güvenilir yöntemdir.

Türk Dil Kurumu’nun yazım kayıtları bakkal biçimini esas almaktadır. Sözcük isim türündedir ve hem dükkânı hem de orada çalışan ya da mal satan kişiyi karşılayabilir; yazım bu anlam ayrımından etkilenmez.

Bakkal nasıl akılda tutulur?

Bakkal sözcüğünü kökündeki şeddeye bağlamak yeterlidir: Arapça baḳḳāl’de k ünsüzü iki kez okunur ve Türkçede de iki k ile yazılır. Son hecedeki ünlü de a’dır, bu yüzden bakkel yazılmaz.

“bakal” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımların en yaygın nedeni, sözcüğün günlük konuşmada kk ünsüzünün tek bir k gibi duyulmasıdır. Konuşurken iki k sesi arka arkaya gelip hızlı okunduğunda kulak çoğu zaman tek bir sesi algılar ve yazıya bakal biçiminde yansıtılır. Bu, kelimeyi sık kullanan ama kökeni düşünmeyen kişilerde daha sık görülür.

İkinci neden, çift ünsüzlü yazımın Türkçede her zaman karşımıza çıkmamasıdır. Türkçe kelimelerde ünsüz yığılması ve çift ünsüz nadirdir. Bu nedenle okuyucu, çift harfi fazladan bir yazım hatası gibi görüp tek harfle yazmaya meyledebilir.

Bakkel biçimi ise yazıcının sözcüğün ikinci hecesini e ile yazmaya çalışmasından kaynaklanır. Söyleyişte son hecenin ünlüsü a olduğu için bu yazım yanlıştır; bakkal her iki ünlüde de a kullanır.

Bakkal ile karıştırılanlar

Bakkal dükkânı ile manav ve market birbirine yakın anlamlı ama farklı sözcüklerdir. Manav yalnızca meyve ve sebze satan yeri, market ise daha geniş ürün çeşidi sunan modern satış noktasını anlatır. Bakkal ise genellikle mahalle içinde yiyecek, içecek ve günlük temel ihtiyaç maddelerini satan küçük dükkândır.

Yazımda karışan biçim bakal ile bakkal arasındadır. Bakal yazılışı sözlükte bulunmaz ve kelimenin kökenine uymaz; bakkal ise hem anlamını hem de Arapça kökenini doğru yansıtan tek yazımdır.

Bakkal ile örnek cümleler

• Akşam yemeği için mutfakta eksik olan yağı bakkaldan aldım.
• Mahallemizdeki bakkal, sabahın erken saatinde kapısını açar ve gazeteyi tezgâhına koyar.
• Tedarik sorumlusu, küçük bakkalların düzenli sipariş verebileceği bir toptancı listesi hazırlamamızı istedi.
• Öğretmenimiz sınıfta, eski zamanlarda bakkalın hem satıcı hem de mahalle haberlerinin merkezi olduğunu anlattı.
• Kitabın ilk bölümünde yazar, babasının küçük bakkalında geçen çocukluk yıllarını sıcak bir dille anlatıyor.