Takdir mi taktir mi?

Takdir neden böyle yazılır?

Takdir kelimesi Arapça taḳdīr sözcüğünden Türkçeye geçmiştir ve Türkçede de aynı biçimde, ortasında d harfiyle yazılır. Arapça kökü ḳ-d-r (ölçü, güç, belirleme anlamlarını taşıyan) köküdür. Bu kökten türeyen kelimeler, Türkçede de d ile yazılır: kadir (güç yetiren, değerli), kudret (güç, yeti), kader (yazgı) ve takdir. Bu kelimeler arasındaki ortak ses d'dir; takdir'de de bu d korunur.

Yazımda temel ilke, Arapçadan alınmış sözcüklerin köken dilindeki sessel yapısının büyük ölçüde korunmasıdır. Takdir kelimesinde kökteki ḳ-d-r yapısı, Türkçede kuvvetli bir yazım göstergesi olarak kalır. Türkçede ünsüz sertleşmesi ya da ses değişimi gibi durumlar her kelimede görülmez; burada değişen bir ses olmadığı için t yazımı bir hatadır. Benzer bir durum, ses benzerliği yüzünden yanlış yazılan başka Arapça kökenli sözcüklerde de görülür.

Ayrıca takdir kelimesi, isim olarak kullanıldığında da d ile yazılır. Türkçede takdir etmek, takdire şayan, takdir edilmek gibi birleşik ya da kalıplaşmış kullanımlar da aynı d'yi taşır. Bu nedenle kelimenin tüm türevlerinde yazım tutarlıdır.

Takdir nasıl akılda tutulur?

Takdir, Arapça kökü ḳ-d-r olan kadir ve kudret kelimeleriyle aynı d'yi taşır; bu üç kelimeyi birlikte düşünmek d harfini hatırlatır. Kelimenin içinde 'kadir' yapısı görünüyor gibi düşünmek, t yazımını akla getirmez.

“taktir” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım taktir biçiminin en büyük nedeni söyleyiştir. Takdir kelimesinde d, k sesinden sonra geldiği için hızlı konuşmada kulağa t gibi gelebilir. Bu durum, ünsüzlerin yakın seslerle etkileşiminden kaynaklanır ve konuşan kişinin yazarken de aynı sesi harfe dökmesine yol açar.

İkinci neden, Türkçede t ile biten sözcüklerin çokluğu ve yazımın sese yaslanmasıdır. Kişi kelimeyi duyduğu gibi yazmaya yönelir ve kelimenin köken yapısını düşünmez. Özellikle kelimenin kökünü bilmeyen okuyucular, ses benzerliğine güvenerek t'yi tercih eder.

Üçüncü neden, kelimenin çok sık kullanılmasına rağmen yazımına dikkat edilmemesidir. Takdir, konuşma ve yazıda sık geçen bir sözcük olduğu için göz ve kulak alışkanlığı, doğru biçimi otomatik olarak düşürmeden yanlış yazımın yerleşmesine de yol açabilir.

Takdir ile karıştırılanlar

Takdir ile takdim eş sesli değildir ama yazılış olarak birbirine yakındır. Takdim, Arapçadan gelen ve sunma, sunuş anlamını taşıyan bir sözcüktür; örneğin 'Programın takdimini yaptı' cümlesinde kişi bir şeyi tanıtmaktadır. Takdir ise beğenme ya da değer verme anlamındadır; 'Başarısı takdir topladı' cümlesinde söz konusu olan övgüdür.

İki kelime de d ile yazılır ama anlamları farklıdır. Yazarken hangisini kullandığınızdan emin değilseniz, cümlenin anlamına bakın: bir şeyi tanıtma söz konusuysa takdim, değer verme ya da beğenme söz konusuysa takdir doğru olandır.

Takdir ile örnek cümleler

• Öğretmenimiz, projemdeki özgün yaklaşımı takdir etti.
• Yöneticinin takdirini kazanmak için her hafta ekstra çalıştı.
• Ekonomi editörü, merkez bankasının aldığı kararı piyasalarda olumlu bir gelişme olarak takdirle karşıladı.
• Üniversite bölümü, öğrencilerin araştırma çalışmalarına değer verilmesi gerektiğini takdir ederek bir ödül töreni düzenledi.
• Romanın son bölümünde kahramanın sessiz fedakârlığı, okurun takdirini hak eden bir sadelikle anlatılmıştır.