Süregelmek mi süre gelmek mi?

Süregelmek neden böyle yazılır?

Süregelmek, süre ve gelmek sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş bir fiildir. Türkçede birleşik fiiller, anlamı tek bir kavrama dönüşmüşse bitişik yazılır. Burada “süre” sözcüğü “zaman aralığı” anlamından uzaklaşarak “sürmek” anlamına yaklaşan bir ögeye dönüşmüş, “gelmek” ise “başlangıçtan bugüne uzanmak” anlamında kullanılmıştır. Ortaya çıkan anlam iki sözcüğün ayrı ayrı anlamlarının toplamı değil, yeni bir kavramdır; bu yüzden bitişik yazım gerekir.

Bu kurala uyan başka örnekler de vardır: “kalkıp gitmek” gibi ardışık hareketleri anlatan birleşikler ayrı yazılırken, “sürüp gitmek”, “yaşayıp gitmek” gibi anlamı tek bir durum etrafında toplanan yapılar çoğu zaman bağlaç ya da zarf ögesiyle birlikte ayrı kalabilir. Süregelmek ise TDK’da tek bir fiil olarak kayıtlı olduğu için her çekiminde bitişik yazılır: süregeldi, süregelen, süregelmesi.

Yazım kurallarında hangi birleşiğin bitişik, hangisinin ayrı yazılacağını ayırt etmek için en güvenilir yol sözlük kaydına bakmaktır. Süregelmek sözlükte madde başı olarak yer aldığı için bitişik yazımı kesindir; ayrı yazılan “süre gelmek” biçimi bu kaydın dışında kalır.

Süregelmek nasıl akılda tutulur?

Süregelmek kelimesinde “sürmek” ve “gelmek” anlamlarının birleşimi tek bir hareket olarak düşünülür: başlangıçtan bugüne doğru süren bir devam. Yazarken bu sürekliliği tek bir kelime gibi düşünün, iki parçaya bölmeyin.

“süre gelmek” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan “süre gelmek”, sözcüklerin tek tek okunmasından kaynaklanır. Okuyucu “süre” ve “gelmek” sözcüklerini gördüğünde, zaman anlamındaki “süre” ile “gelmek” fiilinin yan yana geldiğini düşünür ve ayrı yazar. Oysa bu iki sözcüğün birleşimi “süre gelmek”in anlamını taşımaz; “süre” burada “zaman” değil, “sürme” durumudur.

Bir başka neden, sözlük dışı yazılı metinlerde “süre” kelimesinin sıkça “süre” olarak ayrı yazılması ve “gelmek” ile birlikte kullanılmasıdır. Örneğin “bir süre gelmek” gibi bir kullanım yoktur; “bir süre” öbeği ayrı yazılır ama fiille birleşmez. Bu yüzden benzer yapıyı kopyalayan yazar yanlış yazıma geçer.

Yabancı dil etkisi de söz konusu değildir; bu hata daha çok sözcük sınırını yanlış belirlemeden kaynaklanır. Sesli okumada iki sözcük arasında belirgin bir duraklama olmadığı için yazımda da ayrım yapma eğilimi artar.

Süregelmek ile karıştırılanlar

“Süre” ile “süregelmek” karıştırılabilir. “Süre”, bir işin ya da olayın sürdüğü zaman aralığını bildiren isimdir: “Toplantı kısa bir süre sonra başladı.” Süregelmek ise bir durumun başlangıcından beri değişmeden devam ettiğini anlatan fiildir: “Bu gelenek yüzyıllardır süregelmektedir.”

Bir diğer karışıklık “sürmek” fiilidir. “Sürmek” bir durumun devam etmesini anlatır, ama başlangıçtan beri aynı biçimde olma çağrışımı taşımaz: “Yağmur bütün gece sürdü.” Süregelmek ise uzun bir zaman dilimini kapsayan sürekliliği vurgular: “Bu kasabada ekmek yapma usulü nesillerdir süregelmektedir.”

Süregelmek ile örnek cümleler

• Bu kasabada bayram sofrası geleneği kuşaklar boyunca değişmeden süregelmek üzere devam ediyor.
• Ekip yeni yazılım sistemini denedi ama eski iş akışı yıllardır süregelmek ister gibi ayakta kaldı.
• Haberde, kentteki su sorununun on yıldır süregelmek üzere sürdüğü ve çözümün ertelendiği belirtildi.
• Öğretmen, dersin başında öğrencilere bu masalın nesilden nesile süregelmek üzere aktarıldığını anlattı.
• Eski dostların mektuplaşma alışkanlığı, iki yakın arkadaş arasında yıllardır süregelmek zorunda kalan bir bağ gibi görünüyordu.