Stres mi istres mi?

Stres neden böyle yazılır?

Türkçeye giren yabancı kelimeler, TDK’nın kabul ettiği yazılışla kullanılır. Bu yazılış çoğu zaman kelimenin kaynak dildeki biçimine dayanır, ama Türkçe yazım düzenine de uyarlanır. Stres kelimesi İngilizce stress’ten gelir; ana ses yapısı korunur, yalnızca sonundaki çift s tek s olarak yazılır.

Türkçede kelime başında iki ünsüzün yan yana gelmesi doğal değildir. Bu yüzden yabancı kelimelerin başına sık sık i harfi eklenir. Bu kalıpla yerleşmiş kelimeler vardır: istasyon ve ispanak gibi. Ancak stres bu yolla değil, olduğu gibi, başka bir ek olmadan yazılır. Yani başa i getirmek, her st ile başlayan kelimede geçerli bir kural değildir.

Aynı yazım düzenini gösteren başka kelimeler de vardır: stil, stüdyo ve stat gibi. Bu kelimeler de başa i almadan, kaynak dildeki söyleyişe yakın biçimde yazılır. Stres’i yazarken bu örneklere bakmak, hangi kelimelerin i almadan yerleştiğini hatırlamaya yardımcı olur.

Stres nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi s-t-r-e-s diye hecelediğinde ilk harf s’dir ve başta i yoktur. İngilizce stress kelimesinden yalnızca sondaki fazla s düşer, geri kalanı aynı kalır.

“istres” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan istres, Türkçe söyleyişin doğal bir alışkanlığından doğar. Türkçede “st” gibi bir ünsüz kümesiyle başlayan kelimeler az görüldüğü için, konuşurken stres sözcüğünü söylerken sesin önüne kısa bir i sesi eklemek kolaylaşır. Bu yüzden yazıya da i harfi geçer.

İkinci bir neden de benzer yazılışlı kelimelerdir. İstasyon ve ispanak gibi başa i almış yerleşik kelimeler, insanın st ile başlayan her yabancı kelimeye i ekleyebileceğini düşündürür. Bu benzetme, stres için yanlış bir sonuç verir.

Üçüncü neden, kelimeyi İngilizce yazılışıyla karşılaştırmaktır. Stress biçimindeki çift s, Türkçede stres’e dönüşürken tek s’ye indirilir. Yazarken bu değişikliği fark etmeyen kişi, yabancı yazılışa yaklaşmak için yine i harfini ekleyebilir.

Stres ile karıştırılanlar

Stres ile ondan türeyen stresli sıfatı aynı kökten gelir ve ikisinde de başa i gelmez. Stres isimdir; stresli ise sıfat olarak kullanılır: “stresli bir hafta” gibi. Her iki kelime için de istres ya da istresli yazımı yanlıştır.

Stres kelimesi, benzer yazılışlı başka bir kelimeyle de karıştırılabilir: istasyon ile. Ancak istasyon kelimesinin başındaki i, o kelimenin Türkçede yerleşmiş biçimidir ve TDK’da böyle yazılır. Stres için bu biçim geçerli değildir.

Stres ile örnek cümleler

• Son haftalarda işten dolayı çok stres altındayım, biraz dinlenmem gerekiyor.
• Proje takvimindeki sıkışıklık ekipte ciddi bir stres yarattı; toplantıyı bir hafta ertelemeyi öneriyorum.
• Uzmanlar, uzun süreli stresin uyku düzenini bozabileceği konusunda uyarıyor.
• Sınav öncesi stresle başa çıkmak için düzenli nefes egzersizleri yapmak faydalı olabilir.
• Gözlerinde biriken stresin ağırlığı, sessizliğin içinde bile kendini belli ediyordu.