Spagetti mi spageti mi?

Spagetti neden böyle yazılır?

Spagetti, İtalyanca spaghetti sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir yabancı kelimedir. Türkçeye giren yabancı sözcüklerde kaynak dildeki yazılış her zaman birebir korunmaz; kelime Türkçenin ses ve yazım alışkanlıklarına uyarlanır. Bu sözcükte İtalyancadaki gh birleşimi Türkçede g olarak karşılanmış, kelimenin sonundaki çift t ise korunmuştur. TDK'nın kabul ettiği biçim spagetti olduğu için kelimeyi bu biçimde yazmak gerekir.

Yabancı kökenli kelimelerde en sık görülen sorunlardan biri, kaynak dilin yazım kurallarının Türkçeye aktarılmasıdır. Örneğin İtalyancadaki spaghetti biçiminden gh harfleri Türkçede göz ardı edilmiş, yalnızca g kalmıştır. Benzer biçimde Fransızca ya da İngilizce kökenli birçok sözcük de kendi asıl yazılışından farklı bir Türkçe biçimiyle kullanılır. Bu nedenle bir yabancı sözcüğün doğru yazımını bulmak için kaynak dildeki yazılışa değil, TDK'daki madde başına bakmak gerekir.

Bu tür kelimelerde, kaynak dilin yazımını hatırlayıp onu Türkçe yazmaya çalışmak yaygın bir hatadır. Kullanıcılar çoğu zaman İtalyancadaki gh harflerini ya da sözcüğün kendi ritmini korumaya çalışarak spageti ya da spagehti gibi biçimler üretir. Oysa sözlükte yer alan biçim, Türkçe yazım alışkanlığına göre yerleşmiş olan biçimdir.

Spagetti nasıl akılda tutulur?

Kelimenin ortasındaki tt çifti, makarnanın ince ve uzun telleri gibi düşünülebilir; iki ince tel birbirine bağlanmış gibi iki t yanyana durur. Kelimeyi sondaki i ile bitirmeyi unutmamak için, ‘spagetti’ deyip sesi uzatmadan son ünlüyü duymak yeterlidir.

“spageti” yanlışı neden yapılıyor?

Spageti yanlış biçimi, sözcüğün söyleyişindeki ritmin ve İtalyancadaki yazılışın hatırlanmasından kaynaklanır. Kelimenin ortasındaki tt çifti kulağa tek bir t gibi gelebildiği için yazarken çift harf atlanabilir. Ayrıca sözcüğün sonundaki i ünlüsü, kelimeyi bitirirken akla gelmeyebilir ve iki t'li yazılış unutulabilir.

İkinci bir neden, İtalyancadaki gh yazılışının etkisidir. Kelimenin İtalyanca aslını bilen biri, Türkçede de gh'nin korunması gerektiğini düşünebilir. Bu durumda spaghetti yazımına yönelmek mümkündür, ancak bu biçim Türkçe yazım için doğru değildir. Türkçede kelime, Türkçe alfabeye ve yazım alışkanlığına uyarlanmış biçimiyle kullanılır.

Spagetti ile karıştırılanlar

Spagetti sözcüğü, genel bir makarna türünü anlatan “makarna” kelimesiyle karıştırılabilir. Makarna, un ve sudan yapılan çeşitli şekillerdeki hamur ürünlerinin genel adıdır; spagetti ise bu ürün grubu içinde uzun ve ince bir çeşidi ifade eder. Bu nedenle her spagettinin makarna olduğu söylenebilir, ancak her makarnanın spagetti olmadığı açıktır.

Bir de sosu ya da tarifi anlatan birleşik kullanımlarda yazım sorunu ortaya çıkabilir. Örneğin “spagetti sosu” ya da “spagetti tarifi” gibi kullanımlarda spagetti kelimesi kendi doğru biçimiyle yazılır, yalnızca yanındaki sözcük ayrı yazılır.

Spagetti ile örnek cümleler

• Akşam yemeğine domates soslu spagetti yapmaya karar verdim.
• Sipariş formunda 3 porsiyon spagetti ve bir salata yazılmış.
• Öğrenciler mutfak dersinde İtalyan makarnalarını, özellikle spagettiyi, nasıl pişireceklerini öğrendi.
• Restoranın yeni menüsünde kremalı mantarlı spagetti yer alıyor.
• Eski bir romanda, İtalyan ailenin pazar günü sofrasında buharı tüten spagettiden söz edilir.