Şarj mı şarz mı?

Şarj neden böyle yazılır?

Şarj, Fransızca charge sözcüğünün Türkçeye geçmiş biçimidir. Yabancı kökenli kelimeler Türkçeye alınırken çoğu zaman kendi yazımları korunmaz, Türkçenin ses yapısına ve yazım geleneğine göre uyarlanır. Bu kelimede Fransızcadaki ‘ch’ sesi Türkçedeki ‘ş’ harfiyle, sondaki ‘ge’ ise ‘j’ harfiyle karşılanmıştır. Türkçe yazımda ‘j’ harfi, yabancı kökenli sözcüklerde kullanılan bir harftir ve bu tür kelimelerde korunur.

Aynı mantıkla yazılan başka sözcükler de vardır: jeton, jüri, jargon ve jöle bunun örnekleridir. Bu kelimelerde ‘j’ harfi, kaynak dildeki sesin Türkçede karşılığını gösterir. Dolayısıyla ‘şarj’ yazarken kelimenin Fransızcadaki kökenini ve Türkçedeki ses karşılığını birlikte düşünmek gerekir.

Şarj kelimesi bağımsız bir isim olarak kullanıldığı gibi ‘şarj etmek’ biçiminde bir fiil öbeği olarak da kullanılır. Bu birleşimde ‘şarj’ ve ‘etmek’ ayrı yazılır. Kelimenin yazımında yapılan hata genellikle sözcük sonundaki sesle ilgilidir; bu nedenle ‘şarz’ biçimi yaygın bir yanlışlıktır.

Şarj nasıl akılda tutulur?

Şarj kelimesi ‘charge’ kelimesinin Türkçeye uyarlanmış biçimidir ve sonundaki ses ‘j’ ile yazılır. ‘Şarj’ ile ‘jeton’ ve ‘jüri’ gibi sözcükleri birlikte hatırlamak, bu harfi akılda tutmayı kolaylaştırır.

“şarz” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan ‘şarz’ biçimi, sözcüğün sonundaki sesin söyleyişten kaynaklanır. Fransızca ve bazı yabancı dillerde ‘j’ sesi, Türkçe konuşurken ‘z’ gibi duyulabilir. Bu yüzden konuşan kişi kelimeyi kulağına göre yazarak ‘z’ harfini seçebilir.

Bir diğer neden, ‘z’ ile biten Türkçe kelimelerin çokluğudur. Türkçede ‘ş’ ile başlayıp ‘z’ ile biten sözcükler sık görülmediği halde, ses benzerliği yazımı yanıltabilir. Yazan kişi kelimeyi bilinen bir kalıba benzeterek ‘şarz’ biçimine yönelebilir.

Ayrıca kelimenin tek başına değil, ‘şarj etmek’, ‘şarj cihazı’ ve ‘şarj istasyonu’ gibi birleşimlerde kullanılması, ‘j’ harfinin sesini gözden kaçırmaya neden olabilir. Yazılı metinlerde kısa ve hızlı yazım sırasında son harf sık sık yanlış seçilir.

Şarj ile karıştırılanlar

Şarj kelimesi, silahın mermi deposu anlamına gelen ‘şarjör’ sözcüğüyle karıştırılabilir. Şarjör de Fransızca kökenlidir ve ‘chargeur’ sözcüğünden gelir; ancak anlamı ve yazımı farklıdır. Elektrik enerjisi doldurmak için ‘şarj’, silaha mermi yerleştiren parça için ‘şarjör’ kullanılır.

Bu iki sözcük aynı kökten türemiş gibi görünse de birbirinin yazım yanlışı değildir. Metinde elektrik ya da dolum anlamı geçiyorsa ‘şarj’, silahla ilgili bir parça söz konusuysa ‘şarjör’ tercih edilir.

Şarj ile örnek cümleler

• Telefonumun şarjı akşama doğru tükenmek üzere, bu yüzden çantama şarj aletini de koydum.
• Şirketimizin yeni elektrikli araç projesinde şarj istasyonlarının yerleşimi onay bekliyor.
• Belediye, şehir merkezindeki park alanlarına yeni şarj noktaları kurulacağını duyurdu.
• Öğrenciler, bilgisayarlarını derse getirirken şarj cihazını yanlarına almayı unutmamalıdır.
• Akşamüstü, şarjı tükenmek üzere olan telefonumun ekranı birden karardı ve sessizliğe gömüldük.