Sandviç mi sandeviç mi?

Sandviç neden böyle yazılır?

Sandviç, İngilizce sandwich sözcüğünden alınmış bir isimdir. Yabancı kökenli sözcükleri Türkçeye geçirirken TDK, kelimenin söylenişini Türkçe ses düzenine göre yazıya aktarır. Bu yüzden İngilizcedeki w sesi Türkçede v ile, sözcük sonundaki ch ise ç ile karşılanır. Sandviç yazımında da bu iki değişiklik görülür: sandwich ifadesindeki w, v'ye; ch, ç'ye dönüşür.

Aynı mantıkla pek çok sözcük Türkçede kendi yazılışını kazanmıştır. Örneğin İngilizce chocolate sözcüğü Türkçede çikolata biçiminde yazılır; television sözcüğü ise televizyon olarak kullanılır. Bu örneklerde yabancı kelimenin sesi, Türkçe harflerle ve Türkçe söyleyişe uygun bir biçimde karşılanmıştır.

Bu kuralın pratik sonucu şudur: yabancı bir sözcüğü Türkçe yazarken orijinal imlâsına bağlı kalmak yerine Türkçede yerleşmiş biçimi esas almak gerekir. Sandwich yazımı, İngilizce ortografyaya bakıldığında akla gelse de Türkçe metinde sandviç olarak yazılır.

Sandviç nasıl akılda tutulur?

Sandviç sözcüğünde yalnızca iki ana ses vardır: san ve viç. Araya e ya da w koymak gerekmez; sandwich'teki w sesi Türkçede v'ye dönüşür.

“sandeviç” yanlışı neden yapılıyor?

Sandeviç biçimi, sözcüğün kulağa gelen söyleyişine ve İngilizce asıl imlâya dayanarak ortaya çıkan bir yanlıştır. Sözcüğün ilk hecesindeki 'san' ile ikinci hecedeki 'viç' arasına bir e sesinin girmesi, bazı konuşurların sözcüğü heceleyerek söylemesinden kaynaklanır. Ancak bu ek ses, TDK'nin benimsediği Türkçe biçimde yer almaz.

Bir diğer sık yapılan hata, İngilizce yazılışı aynen taklit etmektir. Sendviç ya da sandwich gibi biçimler, yabancı dil bilgisinin etkisiyle ortaya çıkar. Bu yazımlar anlaşılır olsa da Türkçe imlâ kuralına uymaz.

Doğru biçimi hatırlamak için sözcüğün sesini dikkatle dinlemek yeterlidir: iki hece, sonunda ç sesi, aradaki v sesi. Bu üç unsur doğru yazımı ortaya koyar.

Sandviç ile karıştırılanlar

Sandviç ile tost karıştırılabilir, ancak bunlar farklı yiyeceklerdir. Tost, genellikle ekmeğin ısıtılarak ya da kızartılarak hazırlandığı bir yiyecek olarak bilinir; sandviç ise iki ekmek dilimi arasına farklı malzemeler konularak hazırlanan geniş bir yiyecek türüdür. Yani tost sandviçin bir çeşidi gibi düşünülebilir, ancak iki kelime aynı anlamı taşımaz.

Bu iki sözcüğün yazımında bir karışıklık olmasa da, anlamlarını ayırmak için TDK tanımına bakmak yararlıdır. Sandviç tanımı, iki ince ekmek dilimi arasına tereyağı, peynir, sucuk gibi malzemelerin konmasını esas alır.

Sandviç ile örnek cümleler

• Öğle arasında iş arkadaşlarımla büfeden peynirli sandviç aldık.
• Toplantı molasında tepsideki sandviçler kısa sürede bitti.
• Haber bülteninde okul kantinindeki beslenme programına ilişkin bir açıklama yapıldı, sandviç seçenekleri de tartışıldı.
• Bu derste yabancı kökenli yiyecek adlarının Türkçe yazımını incelerken sandviç sözcüğünü örnek olarak ele aldık.
• Pencere kenarında oturan yolcu, sandviçini yavaşça açıp küçük bir çay eşliğinde yemeye başladı.