Meşhur mu meşur mu?

Meşhur neden böyle yazılır?

Meşhur kelimesi Arapça meşhūr sözcüğünden gelir ve Türkçeye girdiği hâliyle yazımını korumuştur. Arapçada bu kelime ş-h-r kökünden türer; aynı kökten şöhret, meşhurlaşmak, şâhir ve şehir gibi sözcüklerle akraba olduğu düşünülür. Kökteki h sesi Arapça yazımda açıkça bulunduğu için Türkçede de düşürülmez. Yabancı kökenli kelimelerde Türkçe yazım kuralları genellikle kökenin yazılışını izler; bu yüzden sözcüğü söyleyişe göre sadeleştirmek yerine kaynak biçimini korumak gerekir.

Benzer bir durum, Arapça kökenli başka kelimelerde de görülür. Örneğin “ülkedeki en meşhur yazar” gibi kullanımda sıfatın yapısı değişmez, h harfi hem söyleyişte hem yazımda yerini korur. Türkçede ünlü düşmesi ya da ses türemesi gibi bir ses olayı burada söz konusu değildir; kelime bütün hâlleriyle aynı kök yapısını taşır. Eklerle kullanıldığında da h harfi kaybolmaz: meşhurluk, meşhurlaşmak gibi türevlerde kök değişmeden kalır.

TDK sözlüğünde madde başı olarak meşhur yer alır ve sıfat olarak anlamlandırılır. Bu yüzden yazımı belirlerken yalnızca telaffuza bakmak yerine, kelimenin Arapça kökünü ve sözlükteki madde başını dikkate almak doğru sonuç verir.

Meşhur nasıl akılda tutulur?

Meşhur kelimesini şöhret kelimesiyle birlikte hatırlayın; ikisi de ş-h-r kökünden gelir ve aralarında h harfi ortaktır. Şöhreti olan kişi meşhurdur, yani h harfi “şöhret”in içinde de vardır.

“meşur” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan meşur biçiminde h harfi düşmüştür. Bu düşüş, konuşma dilinde h sesinin zayıf duyulmasından ve sözcüğün hızlı söylenişinde “meşur” gibi kısa bir biçim duyulmasından kaynaklanır. Birçok kişi, kelimeyi yazarken söyleyişteki kısa ünlüye ve ş sesine dayanır ve h harfini yazmayı unutur.

İkinci neden yabancı kelime bilgisinin eksikliğidir. Arapça kökenli sözcüklerde yazım, Türkçede bilinen kalıplardan farklı görünebilir; kullanıcı kelimeyi tanıdık bir Türkçe kelimeye benzetip sadeleştirmeye yönelir. Özellikle “şöhret” ile birlikte düşünülmediğinde kökteki h harfinin neden orada olduğu anlaşılmaz ve yanlış yazım kolayca yayılır.

Üçüncü neden de yazılı iletişimde hızlı yazmadır. Mesajlarda ve sosyal medyada harflerin atlanması yaygındır; “meşhur” kelimesi de bu alışkanlıkla “meşur” olarak yazılabilir. Oysa sözcüğün kökünü bilmek bu tür kayıpları önler.

Meşhur ile karıştırılanlar

Meşhur ile en çok karıştırılan kelimelerden biri meşgul sözcüğüdür; ikisi de meş- ile başlar ama anlamları ve kökenleri farklıdır. Meşgul, “işi çok olan, uğraşan” anlamında Arapça kökenli bir sıfattır ve “Toplantıda çok meşgulüm.” gibi kullanılır. Meşhur ise “tanınmış, ünlü” anlamına gelir ve “Bu sanatçı çok meşhur.” biçiminde kullanılır.

Bir diğer karışıklık meşru sözcüğüyle yaşanabilir. Meşru “hukuka uygun, kanunen geçerli” demektir ve “meşru müdafaa” gibi terimlerde kullanılır. Meşhur ve meşru yazımca yakın olsa da kökleri ve anlamları birbirinden ayrıdır; birinin yerine diğeri kullanıldığında cümle tamamen farklı bir anlam taşır.

Meşhur ile örnek cümleler

• Yazarın ilk romanı kısa sürede çok meşhur oldu ve birçok dile çevrildi.
• Toplantıda sunulan projeyi destekleyen ekip, sektörde meşhur bir firmaydı.
• Haberde, ünlü oyuncunun meşhur kahvaltı mekânında görüldüğü belirtildi.
• Öğretmen, ders kitabındaki meşhur şairlerin hayatını sınıfta anlattı.
• Eski zamanlarda bu meşhur kasabanın pazarına her hafta binlerce kişi uğrardı.