Ketçap mı keçap mı?

Ketçap neden böyle yazılır?

Ketçap, İngilizce ketchup sözcüğünün Türkçeye uyarlanmış biçimidir. Yabancı kökenli sözcüklerde Türkçe yazım, kelimenin orijinal yazılışından çok Türkçedeki ses karşılıklarına göre belirlenir. İngilizcedeki ch birleşimi, Türkçede ses olarak ç'ye denk geldiği için kelime ketçap biçiminde yazılır. Bu uyarlama, çikolata (chocolate) ve çip (chip) gibi sözcüklerde de aynı şekilde görülür.

Kelimenin ilk hecesindeki e sesi, İngilizce ketchup'taki e harfinin karşılığıdır ve yazımda korunur; yani ket- kısmı olduğu gibi kalır. Yalnızca ch sesi değişir. Bu yüzden ketçap'ta iki unsur bir arada görülür: yabancı sözcüğün yapısı korunur, ses karşılığı ise Türkçe harfle gösterilir. Keçap biçimi, ilk hecedeki e ile ç harfini birlikte koruduğu için ortaya çıkan bir karışıklıktır, ancak Türkçe yazım değildir.

Kelime sonunda p sesi bulunduğu için ekli kullanımlarda sert ünsüz yumuşaması görülür. Örneğin ketçap sözcüğüne -ı ekini getirdiğimizde p, b'ye dönüşerek ketçabı biçimini alır. Ayrıca ketçap sözcüğü, kullanıldığında ek almaya devam eder ve çoğul hâlde ketçaplar biçiminde yazılır.

Ketçap nasıl akılda tutulur?

Ketçap sözcüğünde ket kısmı ketchup'taki ilk heceyle aynıdır; ch'nin yerine gelen ç harfini hatırlamak için İngilizce ketchup'ı yan yana düşünmek yeterlidir. Keçap yazarken ilk hecedeki e ile harf değişikliğini bir kere daha gözden geçirmek, doğru yazıma ulaştırır.

“keçap” yanlışı neden yapılıyor?

Keçap yanlışının temel nedeni, yabancı sözcüğün telaffuzunu duyduğumuz gibi yazmaktır. Birçok kişi ketchup sözcüğünü okurken ilk heceyi kendi ağzında e ile ç arasında bir ses olarak algılar ve bu yüzden ç harfi kullanarak keçap yazar. Oysa Türkçede ketçap, orijinal İngilizce sesin Türkçe karşılığıdır ve yazım bu karşılığı yansıtır.

Bazı kişiler sözcüğü hiç bilmediği bir yabancı kelime gibi görüp İngilizce yazılışına yaklaşarak ketchup biçimini kullanır. Bu da yazım kılavuzuna göre doğru değildir, çünkü ketçap Türkçeleşmiş bir sözcüktür ve yabancı yazılışıyla yazılmaz.

Bu tür yanlışların bir kısmı da keçe (keçe, keçi gibi Türkçe sözcüklerdeki ç ve e düzeninden) benzerliğiyle oluşur. Keçe ve keçi tamamen Türkçe kökenli sözcüklerdir ve ketçap ile bir ilgisi yoktur.

Ketçap ile karıştırılanlar

Ketçap ile keçap arasındaki fark, kelimenin ses yapısındaki küçük bir ayrıntıda toplanır. Keçap, Türkçe keçe (keçe, keçe kumaşı) veya keçi gibi kelimelerle yazılışça benzediği için göz ile yanıltıcı olabilir. Ancak bu sözcükler anlam ve köken bakımından ketçaptan tamamen ayrıdır; keçe bir tür kalın kumaş, keçi ise bir hayvan adıdır.

Bu nedenle keçap bir yazım hatasıdır ve doğru kullanımda yalnızca ketçap sözcüğü yer alır. Anlamı da, TDK'nın verdiği tanımla aynıdır: temel maddesi baharat katılmış domates olan İngiliz sosu.

Ketçap ile örnek cümleler

• Börek yanına biraz ketçap koyar mısın, çocuklar da ketçapla yemeyi seviyor.
• Siparişe iki kilo ketçap ve üç litre mayonez eklendi, lütfen fatura bu doğrultuda düzenlensin.
• Hafta sonu gazetede yer alan haberde, bir restoran zincirinin kendi ketçap üretimine başladığı anlatılıyordu.
• Öğretmen, ketçabın içeriğinde hangi maddelerin bulunduğunu sınıfa sordu ve öğrenciler etiketi birlikte okudu.
• Masanın üzerindeki ketçap şişesi, öğle güneşinde kırmızı bir ışık gibi parlıyordu.