İşletme nasıl yazılır?

İşletme neden böyle yazılır?

İşletme kelimesi, işletmek fiilinin köküne -me isim-fiil ekinin getirilmesiyle türetilmiş bir isimdir. Türkçede fiil kökü ile -me eki birleştiğinde yeni bir ad elde edilir; örneğin yönetmek fiilinden yönetme, yürütmek fiilinden yürütme gibi isimler oluşur. Bu tür türetilmiş sözcükler ekin harflerini ve ünlü uyumunu koruyarak tek parça hâlinde yazılır. İşletme de bu yapıya uyduğu için bitişik yazılır ve sondaki e, incelik uyumuna göre seçilmiştir.

Kelimenin TDK’daki anlamları üç başlıkta toplanır. Birincisi işletmek işini, yani bir şeyi çalıştırma eylemini anlatır. İkincisi tarım, sanayi, ticaret ve bankacılık gibi alanlarda kâr amacıyla sermaye yatırılarak kurulan kurumu gösterir. Üçüncüsü ise bir kuruluşu verimli duruma getirip kazanç sağlama yöntemini ifade eder. Bu anlam ayrımı, kelimenin hem somut bir kurum hem de soyut bir yönetim faaliyeti olarak kullanılabildiğini gösterir.

Benzer yapıdaki isimlerde de aynı mantık geçerlidir. Yönetim, üretim ve yürütme gibi sözcükler fiil köküne getirilen eklerle oluşur ve sözlükte tek parça olarak yer alır. Bu nedenle işletme kelimesini kendi içinde bölmek ya da ek kısmını ayrı bir boşlukla yazmak yazım hatası sayılır.

İşletme nasıl akılda tutulur?

İşletme kelimesini işletmek fiilinden hatırlayın: fiildeki ş ve t harfleri isimde de aynen korunur, yalnızca sonuna -me eki gelir. İş ile etme sözcüklerinin birleştiğini düşünmek halk etimolojisidir ve yanlış bir ipucu olur.

İşletme ile karıştırılanlar

İşletme ile işletim sözcükleri ses ve yapı bakımından birbirine yakındır, ancak anlamları farklıdır. İşletim daha çok bir sistemin çalışması ya da işleyiş biçimi anlamında kullanılır; işletim sistemi gibi terimlerde bu biçim görülür. İşletme ise bir kurumu ya da işletmek eylemini anlatır. Bu iki kelimeyi birbirinin yerine kullanmak anlam kaymasına yol açar.

İşletmek fiili ile işletme ismi de ayrılmalıdır. Fiil bir eylemi bildirirken isim o eylemin adını ya da kurumu anlatır. Örneğin makineyi işletmek fiildir, makinenin işletmesi ise bu işin adıdır.

İşletme ile örnek cümleler

• Ailemizin küçük bir işletmesi var ve her sabah erken açılıyoruz.
• Şirketin yeni işletme müdürü, şubelerin verimliliğini artırmak için bir plan hazırladı.
• Haber kanalı, kentteki yeni fabrikanın işletmeye alındığını duyurdu.
• Derste öğretmen, işletme yönetimi bölümünde okuyan öğrencilere muhasebe temellerini anlattı.
• Eski kasabanın tenha sokağında, babasından kalma küçük bir işletmeyi hâlâ bütün özeniyle sürdüren yaşlı bir adam vardı.