Hipodrom mu hipodrum mu?

Hipodrom neden böyle yazılır?

Türkçeye Fransızca aracılığıyla giren pek çok sözcük, kaynak dildeki yazılış biçimini büyük ölçüde korur. Hipodrom da Fransızca hippodrome sözcüğünden alınmıştır ve sonundaki "-drom" bölümü bu kaynağı açıkça yansıtır. Yazımda bu bölüm Türkçe ses düzenine göre "-drum" biçimine çevrilmez.

Aynı kalıbı taşıyan başka sözcüklerde de benzer bir yazım görülür. Örneğin "aerodrom" (havaalanı) ve "velodrom" (bisiklet yarış pisti) kelimeleri de sondaki "-drom" biçimini korur. Bu sözcükler, kökeninde Yunanca dromos (yol, koşu yolu) unsurunu içeren ve Avrupa dillerinden Türkçeye geçmiş ailenin parçalarıdır. Dolayısıyla "hipodrom" yazımını anlamak için kelimenin ait olduğu bu sözcük grubuna bakmak yeterlidir.

Yazım sırasında "hipodrum" biçimine kayılması, sondaki "-um" sesinin Türkçede daha tanıdık gelmesinden kaynaklanır. Oysa yabancı kökenli bu sözcüklerde yazım, kulağa göre değil kaynak biçime göre belirlenir.

Hipodrom nasıl akılda tutulur?

"Hipo-" öneki Yunanca hippos (at) sözcüğünden gelir; "-drom" ise koşu yolu anlamındaki dromos unsurudur. Atların koştuğu alan olduğu için kelime "at" ve "koşu yolu" birleşiminden oluşur ve sonu "-drom" ile biter.

“hipodrum” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımın temel nedeni söyleyiştir. Türkçede "-um" ile biten pek çok sözcük bulunduğu için, "hipodrom" kelimesi okunurken son hece kulağa "-drum" gibi gelebilir ve bu ses yazıya taşınır. Özellikle kelimeyi ilk kez duyan kişiler, sesi tanıdık bir kalıba oturtmaya çalıştığında bu kaymayı yaşar.

Bir diğer etken, Fransızca ve Türkçe telaffuz farklarıdır. Fransızcada "hippodrome" biçimi, sonundaki "e" sesi okunmadan "-drom" olarak söylenir; Türkçe okuyucu ise bu sesi "-drum" biçiminde algılayabilir. Yabancı sözcüğü yazarken kaynak ile hedef dilin ses düzenini karıştırmak yanlış yazıma yol açar.

Ayrıca kelimenin sık kullanılmaması da hatayı artırır. Gündelik konuşmada az duyulan bir sözcüğü yazarken kişi, daha sık gördüğü "-um" ile biten kalıpları model alabilir.

Hipodrom ile karıştırılanlar

"Hipodrom" ile karıştırılan sözcüklerden biri "stadyum"dur. Stadyum, genellikle futbol, atletizm ve benzeri spor dallarının yapıldığı büyük tesisi anlatır; at yarışı için kullanılmaz. Hipodrom ise yalnızca at ve araba yarışlarının yapıldığı alanı ifade eder, bu nedenle iki kelime anlam bakımından ayrılır.

Bir diğer karışıklık "pist" sözcüğüyle olabilir. Pist, genel olarak koşu, bisiklet ya da araç yarışlarında kullanılan düzenlenmiş yolu anlatır ve daha geniş bir kullanıma sahiptir. Hipodrom ise belirli bir alanı, yani tribünleri ve yarış pistini birlikte içeren tesisi kapsar.

Hipodrom ile örnek cümleler

• Pazar günü ailemle hipodroma gidip ilk koşuyu tribünden izledik.
• Şehrin yeni hipodromu, uluslararası yarışlara ev sahipliği yapabilecek donanıma sahip olarak açılacak.
• Tarih dersindeki ödevinde, Roma döneminde hipodromların halk yaşamındaki yerini anlattı.
• Yarış takvimini netleştirmek için hipodrom yönetimine yazdığımız resmî yazının cevabını bekliyoruz.
• Sabah sisi dağılırken hipodromun boş tribünleri, yeni bir yarış gününün hazırlığını sessizce bekliyordu.