Hemşire mi hemşıre mi?

Hemşire neden böyle yazılır?

Hemşire, Farsçadan Türkçeye geçmiş bir sözcüktür ve Türkçe yazım düzeninde Farsça kökenli kelimeler çoğu zaman özgün yazılışlarını korur. Bu nedenle sözcüğün ses yapısını ve harflerini Türkçe kurallara göre değiştirmek yerine, yerleşmiş biçimini olduğu gibi yazmak gerekir. Hemşire kelimesinde iki “e” ve bir “i” bulunur; bu harf dizisi, kelimenin hem ses hem yazım kimliğinin parçasıdır.

Türkçede ünlü uyumu ve kelime sonu kuralları yabancı kökenli sözcüklerin yazımını her zaman belirlemez. Hemşire gibi kelimelerde yazım, bu kelimelerin kaynak dildeki biçimine ve Türkçede yerleşmiş kullanımına dayanır. Aynı Farsça “hem-” önekini taşıyan hemşehri de benzer şekilde yazılır ve bu ortak yapı, hemşire yazımını hatırlamayı kolaylaştırır.

Hemşire, yalnızca bir meslek adı olarak değil, kadınlara yönelik bir hitap sözü olarak da kullanılır. Bu ikinci anlam, kelimenin yazımını değiştirmez; hem mesleki hem de hitap kullanımında aynı biçim geçerlidir. Kelime, eklerle hemşireler, hemşirenin, hemşireye, hemşireyle, hemşirelik gibi biçimlerde kullanılırken de kök hâlini korur.

Hemşire nasıl akılda tutulur?

Hemşire kelimesini hemşehri ile yan yana düşünün; iki kelimenin de başındaki “hem” Farsça kökenli bir önektir ve ikisi de ortadaki “i” ile yazılır. Hemşehri’de “aynı şehirden”, hemşire’de ise “kadın kardeş” anlamına uzanan bir yakınlık fikri vardır.

“hemşıre” yanlışı neden yapılıyor?

Hemşire kelimesinde en sık yapılan hata, ikinci hecedeki “i” sesini “ı” ile yazmaktır. Türkçe konuşurken “ş” sesinden sonra gelen ince ünlü ile kalın ünlü arasında ayrım yapmak zor olabilir ve yazar kelimeyi kalın ünlülü bir kelimeymiş gibi düşünerek hemşıre biçimini üretebilir. Bu, Türkçedeki ünlü uyumu alışkanlığının yabancı kökenli bir kelimeye yanlış uygulanmasından kaynaklanır.

Hemşere biçimi ise ikinci ünlünün “e” ile yazılması ve son hecenin “re” yerine farklı bir düzenle algılanmasından doğar. Söyleyişte kelimenin sonundaki “e” ünlüsü ve ortadaki “i” sesi birbirine yakın duyulduğu için yazar hangi harfi kullanacağını karıştırabilir. Ayrıca bazı kişiler “hemşire” kelimesini “hemşehri” ile karıştırarak ortak “hem” kısmını yanlış biçimde tekrarlayabilir.

Hemşire ile karıştırılanlar

En çok hemşehri ile karıştırılır. Hemşehri, aynı memleketten, aynı yerden olan kişi anlamına gelir ve “Ankara’dan hemşehrimiz geldi.” gibi kullanılır. Hemşire ise sağlık alanında çalışan meslek sahibini ya da kadınlara yönelik bir hitap sözünü karşılar; “Hemşire hastaya ilacını verdi.” cümlesinde doğru kullanım budur.

İki kelime aynı Farsça “hem-” önekini taşıdığı için yazım benzerliği yüksektir, ama anlamları birbirinden tamamen ayrıdır. Yazarken anlamı düşünmek ve kelimenin hangi bağlamda kullanıldığını kontrol etmek, bu karışıklığı önler.

Hemşire ile örnek cümleler

• Ameliyattan sonra hastanın ateşini ölçmek hemşirenin görevleri arasındadır.
• Yarın sabah hemşireler vardiya değişikliği için toplantı yapacak.
• Doktor, hemşireye yeni hastanın dosyasını hazırlamasını söyledi.
• Hastanemizde hemşirelik eğitimi alan öğrenciler için yeni bir staj programı açıldı.
• Yaşlı teyzem, sabırla ilgilenen hemşireyle konuşmaktan çok memnun kaldığını söyledi.