Hemoroit mi hemoroid mi?

Hemoroit neden böyle yazılır?

Hemoroit, Fransızca hémorroïde sözcüğünden alınmış bir terimdir ve Türkçeye girerken yazımı Türkçe ses ve yazım düzenine uyarlanmıştır. Fransızcadaki sondaki sessiz "e" yazılmaz, "-oïde" eki Türkçede "-oit" biçimine dönüşür. Bu uyarlamada sözcüğün sonundaki "-it" sesi korunur ve yazılışta "-id" yerine "-it" tercih edilir.

Aynı uyarlama ilkesi Fransızca "-ite" ile biten birçok tıp terimi için de geçerlidir. Örneğin bronchite sözcüğü "bronşit", appendicite sözcüğü "apandisit" olarak Türkçeye geçmiştir. Bu sözcüklerde son ses "it" olarak yazılır ve yazım, Fransızca telaffuzdan çok Türkçe okunuşa göre belirlenir.

Yabancı kökenli sözcüklerde TDK, sözcüğün Türkçede alıştığı biçimi esas alır. Bu yüzden hemoroit yazılırken Fransızca kelimenin harf harf kopyalanması gerekmez; Türkçe yazımdaki karşılığı kullanılır.

Hemoroit nasıl akılda tutulur?

Sözcüğün sonu "-oit" ile biter; bronşit ve apandisit gibi Fransızca kökenli tıp terimlerindeki "-it" sesiyle aynı kalıba oturur. Hemoroid yazıldığında sondaki "-id" bu düzeni bozar.

“hemoroid” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan "hemoroid", sözcüğün Fransızca kaynağındaki "-oïde" ekinin İngilizce ve Latince kökenli "-oid" biçimiyle karıştırılmasından kaynaklanır. Pek çok kişi "-oid" ile biten bilimsel sözcükleri (örneğin "tiroid" gibi) akla getirdiği için aynı kalıbı bu sözcüğe de uygular.

Bir diğer neden, sözcüğün tıp dilinde ve günlük konuşmada sık geçmesi, bu yüzden de yazılı metinlerde yabancı görünümlü biçimlerin tercih edilmesidir. Yazılı metinde yabancı kaynağa bağlı kalma isteği, Türkçe yazım kuralını gölgeleyebilir.

Bunun yanında "hemorroit" gibi çift "r" ile yazılan biçimler de görülür; bu, Yunanca kökenli "rhoos" sözcüğünün etkisiyle akla gelen bir yazılıştır, ancak Türkçe kabul gören biçim değildir.

Hemoroit ile örnek cümleler

• Doktor, uzun süre hareketsiz oturmanın hemoroit şikâyetlerini artırabileceğini söyledi.
• Kliniğimizde hemoroit tedavisi için güncellenmiş bir değerlendirme formu hazırlandı.
• Hastanede yatan hastaların bir kısmında hemoroitler günlük yaşamı zorlaştıran kronik bir rahatsızlık olarak görülüyordu.
• Biyoloji ders kitabında hemoroitin oluş nedenleri ve belirtileri ayrıntılı biçimde anlatılıyor.
• Yaşlı adam, hemoroitli günlerinde pencerenin önünde sessizce oturup geçen sokağı izlemeyi severdi.