Egzama mı egzema mı?

Egzama neden böyle yazılır?

Egzama, Fransızca eczéma sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir tıp terimidir. Türkçeye geçerken Fransızcadaki "ç" sesi "z" ile, aksanlı "é" ise düz "e" ile karşılanmış; sonuçta yazım "egzama" biçiminde yerleşmiştir. Yabancı kökenli sözcüklerde, Türkçe söyleyişe uygun ve TDK'nın kabul ettiği biçim esas alınır; bu yüzden Fransızcadaki yazılış birebir korunmaz.

Aynı mantıkla Türkçede "ç" sesini gösteren "z" harfinin ve yabancı sözcüklerdeki sert ünsüz gruplarının sadeleştirildiği birçok örnek vardır. Bu tür sözcükler dilimizde yerleşikleşince kendi kuralına göre yazılır. Egzama da bu yerleşik biçimiyle, ünsüz grubu olan "gz" ile TDK kaydında yer alır.

Bu kelime için yazım ayrıca bir ses olayına değil, kökene bağlı bir sadeleşmeye dayanır. Sözlükte yer alan biçim dışındaki yazılışlar, Fransızca yazılıştan ya da yanlış bir harf tercihinden türediği için kabul edilmez.

Egzama nasıl akılda tutulur?

Sözcüğü "egzama" olarak hatırlamak için "ekzema" yazılışının başındaki "ek" yerine "eg" ile başlayan "egzama"yı aklınızda tutun; hece sonu "-ama" biçiminde bitiyor. Kökünde Fransızca "eczéma" olduğunu düşünürseniz "ç" sesinin "z" ile karşılandığını ve sonunun "a" ile bittiğini ayırt edebilirsiniz.

“egzema” yanlışı neden yapılıyor?

En yaygın yanlış "egzema"dır. Kişiler sözcüğü Fransızca "eczéma"nın son sesine ve harf dizilimine bakarak "-ema" biçiminde yazma eğiliminde olur. Oysa Türkçe kaydındaki biçim "egzama"dır ve son hecedeki ses "a" ile biter.

İkinci yaygın yanlış "ekzama"dır. Bu biçim, "x" harfinin Türkçede "ks" olarak okunmasından ya da "ek" ile başlayan benzer sözcüklerin etkisinden kaynaklanır. Fransızca ve Latince kökenli bazı tıbbi terimlerde "ex-" ve "ec-" öneklerinin bu tür karışıklıklara yol açtığı bilinir; ancak bu sözcükte Türkçe kayıtta geçerli olan biçim "egzama"dır.

Üçüncü olarak, yabancı sözcüklerde ünsüz grubunun nasıl yazılacağı kesin olmayınca "gz" grubu yerine tek "z" ya da "k" tercih edilebiliyor. Bu da yazımı bozar; doğru olan "egzama"da "g" ve "z" harflerinin birlikte yer almasıdır.

Egzama ile karıştırılanlar

Egzama ile eş sesli bir Türkçe sözcük yoktur; ancak "ekzama" ve "egzema" biçimleri, yazılış benzerliği nedeniyle sıkça karıştırılır. Bunların hiçbiri TDK'da ayrı bir madde olarak yer almaz; bu nedenle yalnızca yanlış yazım olarak değerlendirilir.

Ayrıca cilt hastalıklarını anlatan "dermatit" gibi terimlerle birlikte kullanıldığında anlam aynı alanda kalsa da bu sözcükler birbirinin yerine geçmez. Egzama, belirli bir cilt iltihabı türünü adlandırır; kullanım yerinde genel bir cilt sorununu değil, bu adlandırılmış hastalık grubunu ifade eder.

Egzama ile örnek cümleler

• Çocuğunun dirseklerindeki kaşıntılı kızarıklıklar için doktor egzama teşhisi koydu ve nemlendirici bir krem yazdı.
• Bu yıl yayımlanan sağlık raporunda hava kirliliğinin egzama vakalarını artırdığına dair bulgular yer aldı.
• Eğitim semineri boyunca dermatoloji öğrencileri, egzama belirtilerini farklı cilt tiplerinde nasıl ayırt edeceklerini tartıştı.
• Hasta, egzamanın alevlendiği dönemlerde pamuklu kıyafetler giymesi gerektiğini öğrenince alışveriş listesini buna göre güncelledi.
• Kasabada yaşayan yaşlı kadın, geçmişte kışın ellerinde çıkan egzamayı kimseye anlatmadan sabır ve otlarla iyileştirdiğini hatırlıyordu.