Antioksidan mı antioksidant mı?

Antioksidan neden böyle yazılır?

Antioksidan, Fransızca antioxydant sözcüğünden alınmıştır. Fransızcadaki "-ant" sonekiyle biten isim ve sıfatlar Türkçeye geçerken çoğunlukla "-an" biçimini alır. Bu yüzden sözcüğün sonu "-ant" değil "-an" olarak yazılır. Aynı kalıbı taşıyan bilinen örnekler arasında "deterjan" (détergent), "dezenfektan" (désinfectant) ve "kontrolsüz" yerine kullanılan "kontrolör" gibi yapılar yer alır; bunların hepsinde yabancı sondaki sessiz ünsüzlü ek Türkçe ses düzenine uygun biçimde değişmiştir.

Kelimenin ilk kısmındaki "anti-" öneki de Yunanca kökenlidir ve "karşı" anlamı taşır. Türkçede "antibiyotik" ve "antikor" gibi sözcüklerde olduğu gibi, bu önek bitişik yazılır ve kökle birlikte tek bir sözcük oluşturur. Kökteki "oksi-" ise "oksijen" ve "oksidasyon" sözcüklerinde de görülen ortak kısımdır.

Sözcük isim olarak kullanılır ve TDK'nın iki anlamı vardır: yağların, yağlı besinlerin ve bazı sebze ile meyvelerin kararmasını geciktirmek için kullanılan madde; ayrıca canlı organizmalardaki toksinleri etkisiz hâle getirmeye yarayan madde.

Antioksidan nasıl akılda tutulur?

Sözcüğü "anti + oksidan" olarak düşünün; ilk kısım "anti" ile başlayıp ikinci kısım "oksidan" ile sürer ve iki parça bitişik yazılır. Sonu "-an" ile bitişi, "deterjan" ve "dezenfektan" sözcüklerindeki aynı ekle akılda tutulabilir.

“antioksidant” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan "antioksidant", kelimenin Fransızcadaki biçimine göre yazılmasından kaynaklanır. Yabancı dildeki yazılışı görüp aynısını Türkçede korumak, sözcüğün Türkçeleşmiş biçimini unutturur. Türkçe konuşurken sondaki "t" sesi duyulmadığı için yazıda da bu ses kolayca eklenebilir.

Bu hata, benzer yapıdaki başka yabancı sözcüklerin de yanlış yazılmasına yol açar. Kullanıcılar çoğu zaman "dezenfektant" ya da "deterjant" biçimlerini de yazar. Oysa Türkçede bu tür sözcüklerin sonu "-an" ile biter.

Kelimenin iki parçalı yapısı da karışıklığa neden olur. "Anti" ile "oksidan" ayrı yazılınca "anti oksidan" gibi bir biçim ortaya çıkar, bu da bitişik yazım kuralına aykırıdır.

Antioksidan ile örnek cümleler

• Yağlı besinlerin raflarda daha uzun süre bozulmadan kalması için paketlerine antioksidan katkı maddesi eklenmiş.
• Müşteri temsilcisi, yeni ürün hattında kullanılan antioksidan oranının laboratuvar raporunda ayrıca belirtildiğini iletti.
• Haberde, zeytinyağında doğal antioksidan içeriğinin hasat yılına göre değiştiği bildirildi.
• Biyoloji dersinde öğretmen, hücrelerdeki serbest radikallere karşı antioksidanların rolünü tahtaya çizerek anlattı.
• Eski şiirlerde yaşlılığın gözlerden silinmesini isteyen bir şairin dizelerinde, adeta bir antioksidan gibi zamanın izini sildiği hayal edilir.