Cansız mı can sız mı?
Doğru yazım cansız’dır; can sözcüğüne -sız ekinin bitişik getirilmesiyle yazılır. Sıfat olarak “canı olmayan, ölmüş ya da canlı olmayan” anlamı taşır, zarf olarak ise “güçsüz, mecalsiz” biçiminde kullanılır.
Cansız ne demek?
- sıfat Canını yitirmiş, ölmüş olan.
Mütevazı evinin bahçesinde sırtüstü yatıyordu Zekâi'nin cansız bedeni.
- sıfat Canlı olmayan (varlık).
- zarf Güçsüz, mecalsiz bir biçimde.
Nil'in deminden beri avucumun içinde cansız duran eli kımıldadı, parmaklarımı sıkıyor.
- sıfat İlgi uyandırmayan, sönük olan.
Cansız bir ses, Müjgân'ın sesi: -Evet efendim kimi istediniz?
Kaynak: TDK Güncel Türkçe Sözlük · Son güncelleme:
- Doğru yazım
- cansız
- Yanlış yazım
- can sız, cansiz
- Yazılış
- Bitişik / tek kelime
- Sözcük türü
- sıfat, zarf
- Köken
- —
- Söylenişi
- cansız
Cansız neden böyle yazılır?
Cansız, “can” isim kökünün sonuna “-sız” ekinin getirilmesiyle oluşmuş bir türetme sözcüğüdür. -sız eki isimlere eklenerek “olmayan, yoksun” anlamı katar ve ekin eklendiği sözcükle birlikte tek parça olarak yazılır. Aynı mantıkla kansız, tatsız ve umutsuz gibi sözcükler de kökleriyle bitişik yazılır.
Ekin biçimi ünlü uyumuna göre değişir. Can kalın ünlülü bir sözcük olduğu için -sız biçimini alır; ince ünlülü kelimelerde aynı ek -siz, kalın ünlülü ve düz ünlüyle biten bazı kelimelerde -suz, yuvarlak ünlülerde ise -süz olarak görülür. Bu nedenle yazımda kökteki ünlü dikkate alınarak ek seçilir.
Sıfat ve zarf işlevi yazımı değiştirmez. Cansız hem nitelik bildiren sıfat hem de bir eylemin nasıl yapıldığını gösteren zarf olarak kullanıldığında bile bitişik yazılır; ayrı yazılan bir biçimi TDK’de karşılığı yoktur.
Cansız nasıl akılda tutulur?
Canlı ile cansız karşıt çiftini birlikte düşünün: canlı canı olan, cansız canı olmayan demektir. İki sözcükte de can kökü aynıdır ve -lı, -sız ekleri bu köke bitişir.
“can sız” yanlışı neden yapılıyor?
Yanlış yazım olan “can sız”, -sız ekinin bağımsız bir kelime gibi algılanmasından kaynaklanır. Konuşmada “can” ve “sız” arasında duraklama olduğunda ya da ek kısa ve vurgusuz söylendiğinde yazarlar iki ayrı sözcük duygusuna kapılabilir.
Bir başka neden de cansız’ın karşıtı olan canlı ile yapılan karşılaştırmadır. Canlı bitişik yazıldığı için cansız da aynı yapıda düşünülmeli; ancak yazarlar eklerin ayrı değil, kökle birlikte yazıldığını hatırlamayabilir.
Cansız ile karıştırılanlar
Cansız, yazım olarak “can sız” ile karışabilir; ancak “can sız” Türkçede anlamlı bir birleşik değildir ve sözlükte karşılığı yoktur. Gerçek karışıklık çoğunlukla canlı ile yapılır: canlı “yaşayan, hayat dolu” anlamı taşır, cansız ise tam tersidir.
Anlam bakımından cansız, sıfat olarak “sönük, ilgi uyandırmayan” bir durumu anlatırken ruhsuz sözcüğüyle yakınlaşır. Örneğin “cansız bir konuşma” ile “ruhsuz bir konuşma” benzer hissi verir; ancak ruhsuz daha çok duygusuz tavrı, cansız ise canlılık eksikliğini vurgular.
Cansız ile örnek cümleler
- Yaz akşamı, kardeşim cansız bir sesle okul haberini bize anlattı.
- Toplantıda sunumun cansız geçmesi, ekibin motivasyonunu düşürdü.
- Deprem bölgesinde cansız bedenlere ulaşmak için arama ekipleri gece boyunca çalıştı.
- Öğretmen, canlı ve cansız varlıkların farklarını tahtaya yazarak anlattı.
- Sonbahar akşamı, bahçedeki solgun çiçekler cansız bir sessizlikte eğildi.
Cansız hakkında sık sorulanlar
Cansız mı can sız mı?
Doğru yazım “cansız” biçimindedir. “can sız”, “cansiz” yazımı yanlıştır; Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük’te kelime “cansız” olarak yer alır.
Cansız nasıl yazılır?
Cansız kelimesi “cansız” şeklinde yazılır. İlgili kural: Bitişik ve Ayrı Yazılan Kelimeler.
Cansız ne demek?
Cansız: 1. Canını yitirmiş, ölmüş olan. 2. Canlı olmayan (varlık). 3. Güçsüz, mecalsiz bir biçimde. 4. İlgi uyandırmayan, sönük olan.
Cansız kelimesinin çoğul hâli nasıl yazılır?
Sıfat olarak kullanıldığında cansız çoğul almaz; isim gibi kullanılıp varlıklardan söz edildiğinde cansızlar biçimi yazılabilir. Ek alırken kökün bitişik yapısı değişmez.
Cansız kelimesi cümle başında büyük harfle nasıl yazılır?
Cümle başında yalnızca ilk harf büyütülür: “Cansız bir bedenin yanında kimse yoktu.” Sözcük özel ad değilse büyük harfle başlatmak dışında yazımı değişmez.
Cansız ile ruhsuz arasındaki fark nedir?
Cansız çoğunlukla canı olmayan varlıkları ya da canlı olmayan nesneleri anlatır; ruhsuz ise daha çok ilgisiz ve duygusuz tavrı anlatır. Bu yüzden taş için cansız, soğuk bir yüz için ruhsuz daha uygun olur.
Cansız zarf olarak nasıl kullanılır?
Zarf anlamındaki cansız, güçsüz ve mecalsiz bir biçimde yapılan eylemi anlatır: “Yorgun adam cansız bir sesle cevap verdi.” Bu kullanımda da sözcük bitişik yazılır.
Bunlar da sık karıştırılıyor
Metninizde başka yanlış var mı?
Yazınızı yapıştırın, bilinen yanlış yazımları işaretleyelim.
Metin denetleyiciyi aç →