Aşağı mı aşşağı mı?

Aşağı neden böyle yazılır?

Aşağı kelimesinin yazımında asıl dikkat edilmesi gereken nokta, ş ünsüzünün tek harfle gösterilmesidir. Türkçe yazımda ş sesi tek bir harfle, ş harfiyle yazılır; bir sesin iki kez yazılması gerekmez. Bu yüzden “aş-a-ğı” hecelerinde yalnızca bir ş vardır. Hecelemeyi sesli okumak, ş sesinin uzunluğu hissi yüzünden yanıltıcı olabilir, ama yazılışta tek ş kalır.

Aynı harf hatası Türkçedeki benzer kelimelerde de sık görülür. Örneğin “başka” yazımında tek ş vardır, “başşka” doğru değildir. “Taşınmak”, “kuşak”, “yaşam” gibi kelimelerde de ş harfi tek yazılır. Hecelerin yan yana gelmesi ya da ses benzerliği, aynı harfin çift yazılmasına yol açabilir; bu kelimelerin hiçbirinde bu durum geçerli değildir.

Kelimenin sonundaki “ğı” bölümü de ayrıca önemlidir. Ğ harfi yumuşak g olarak okunur ve kelime içinde ünlüler arasında uzatma işlevi görür; ancak bu yazım kuralı ş hatasıyla ilgili değildir. Doğru biçim “aşağı”dır, bu biçimde hem ş tek hem ğ yerinde yazılır.

Aşağı nasıl akılda tutulur?

Aşağı, yukarının karşıtıdır; yukarı kelimesindeki “yu” bölümü yerine “aşa” bölümü gelir ve bu bölümde tek ş vardır. Kelimeyi “aş” ile başlayan tek bir ş’li bir kök gibi düşünmek, çift ş hatasını önler.

“aşşağı” yanlışı neden yapılıyor?

“Aşşağı” yanlışının nedeni, kelimenin konuşulurken ş sesinin vurgulu ya da uzun okunmasıdır. Konuşurken ş sesi bazen daha belirgin çıkarılır ve yazıya da iki ş olarak yansır. Bu tür yazımlar, kelimeyi hızlı yazarken ya da sesli okurken ortaya çıkar.

Bu yanlışa yol açan bir diğer etken, Türkçedeki bazı kelimelerde ş harfinin gerçekten çift kullanılmasıdır. Kullanıcı bu tür kelimeleri görüp “aşşağı”yı da benzer bir kalıba oturtabilir. Oysa aşağı kelimesinde böyle bir çift ş yapısı yoktur ve yazım yalnızca tek ş ile doğrudur.

Aşağı ile karıştırılanlar

Aşağı ile karıştırılan en yaygın kelime “aşağılamak”tır. Aşağılamak fiili, birinin değerini düşürmek, onu küçük görmek anlamına gelir ve bu kelime aşağı kökünden türemiştir. Yine de aşağılamak ayrı bir sözcüktür; yazımda aşağı ile aynı kalıptadır ama anlamı farklıdır. Örneğin “Herkesin önünde onu aşağılamak doğru değildir.” cümlesinde fiil kullanılır, “Merdivenin aşağısına indi.” cümlesinde ise yer bildiren isim kullanılır.

Bir diğer karışıklık, aşağı yukarı ifadesinde görülür. Aşağı yukarı, “yaklaşık olarak” anlamında kullanılan ve iki kelime halinde yazılan bir zarf tamlamasıdır. Tek başına aşağı kelimesinin yanında yukarı geldiğinde bu ifade ortaya çıkar, ancak yazımda ikisi ayrı kelimedir.

Aşağı ile örnek cümleler

• Bakkal dükkânı sokağın aşağı tarafında, köşedeki binanın altında.
• Müdür, raporun son bölümünü aşağıdaki tabloda özetlemiş.
• Haber sitesine göre yağmur bugün akşam saatlerinde yer yer aşağıya inecekmiş.
• Ders kitabının aşağıdan üçüncü sayfasında bu kuralın açıklaması yer alıyor.
• Dağın eteklerinden aşağı inerken güneş batmak üzereydi.