Mütalaa mı mütala mı?

Mütalaa neden böyle yazılır?

Mütalaa, Arapça muṭālaʿa sözcüğünden alınmış bir isimdir. Türkçeye geçen Arapça kelimelerde ses bakımından uzun okunan ünlüler ve sondaki ʿayn sesi yazımı zorlaştırır. Bu kelimede sondaki a sesi, söylenişte uzun ve belirgin biçimde duyulduğu için iki a harfiyle gösterilir. Yazımı belirleyen şey kelimenin kökündeki bu son sesin korunmasıdır.

Aynı mantık, Arapçadan geçmiş ve sonu uzun ünlüyle biten başka isimlerde de görülür. Bu nedenle yazımda sondaki sesi atmak ya da tek harfle bırakmak, kelimenin hem kökenini hem de söyleniş biçimini bozar. Yabancı kökenli sözcüklerde yazımın doğru olması için kelimenin kaynağındaki ses yapısını bilmek işe yarar.

Türkçede ekler eklendiğinde de kök korunur: mütalaası, mütalaaya, mütalaaları gibi biçimlerde sondaki a harfi yerinde kalır. Ekli hâllerde harfin düşmediğini hatırlamak, yanlış yazımları önler.

Mütalaa nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi Arapça muṭālaʿa biçiminde düşünün; sondaki uzun ā sesi Türkçede iki a ile karşılanır. Sesli okuduğunuzda son hece uzun çıkıyorsa yazımda da iki a olmalıdır.

“mütala” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan mütala biçimi, sondaki uzun a sesinin tek harfle yazılmasından kaynaklanır. Konuşurken son ses bazen hafifçe kısaltılarak söylendiği için yazıya da tek a olarak geçebilir. Ayrıca kelimenin yabancı kökenli olması, günlük dilde sık kullanılmadığı için yazımın hatırlanmasını zorlaştırır.

Bir başka neden de benzer biçimli kelimelere göre hareket etme eğilimidir. Türkçede tek a ile biten birçok kelime bulunduğu için mütala yazılışı tanıdık gelebilir. Oysa mütalaa kelimesinin kökeninde uzun bir ünlü olduğu için iki a ile yazılması gerekir.

Mütalaa ile karıştırılanlar

Mütalaa, çoğu zaman tetkik ve tahlil sözcükleriyle benzer bağlamlarda kullanılır, ama anlamları aynı değildir. Tetkik bir şeyi inceleme ve araştırma işini, tahlil ise bir bütünü parçalarına ayırarak çözümleme işini anlatır. Mütalaa ise daha çok bir konuyu kafada ayrıntılı biçimde düşünme ve bu düşünceden çıkan yorumu ifade eder.

Örneğin bir metni tetkik etmek, metni dikkatle inceleyip yapısını çözmek anlamına gelebilir; bir metni mütalaa etmek ise o metin üzerine düşünüp kendi görüşünü oluşturmak demektir. Bu nedenle üç sözcük yerine göre birbirinin yerine kullanılamaz.

Mütalaa ile örnek cümleler

• Raporun son bölümü, yöneticilerin bu konudaki mütalaalarını açıkça yansıtıyor.
• Hukuk müşavirimizin mütalaasını aldıktan sonra sözleşmeyi imzalayacağız.
• Öğretmenimiz, ödevde her öğrencinin kendi mütalaasını yazmasını istedi.
• Dün gazeteye verilen demeçte, konunun uzmanlarının mütalaasına başvurulduğu belirtildi.
• Romanın son sayfalarında yazar, yaşananlar üzerine derin bir mütalaaya girişiyor.