Mürekkep mi mürekep mi?

Mürekkep neden böyle yazılır?

Arapçadan alınan birçok kelimede, kökteki ünsüz şeddeli, yani iki kez okunan biçimde gelir ve Türkçede de bu ikili yazım korunur. Mürekkep, Arapça murekkeb kelimesinin tam bu örneğidir: kökteki k sesi şeddeli olduğu için Türkçede mürekkep yazılır, tek k ile yazmak kökteki ünsüz yoğunluğunu yok sayar.

Bu tür kelimelerin ünlüyle başlayan bir ek aldığında ünsüz yumuşamasına uğradığını da bilmek gerekir. Mürekkep kelimesi sertleşen p ile biter ve ünlüyle başlayan bir ek alınca p, b’ye döner: mürekkebi, mürekkebin, mürekkebe. Bu nedenle yazılı metinde mürekkepi ya da mürekkepin biçimleri yanlıştır.

Aynı yazım ilkesi Arapçadan gelen başka kelimelerde de görülür: hassas, muhakkak, mecburi ve tabii gibi kelimelerde ikinci ünsüz korunur. Bu kelimeler de yabancı kökenli olmakla birlikte Türkçede yerleşik yazımlarıyla kullanılır.

Mürekkep nasıl akılda tutulur?

Kelimenin kökü murekkeb’dir ve kökteki “k” sesi bir kez daha tekrar eder; bu yüzden yazımda da iki k bulunur. Ek alınca p, b’ye dönüştüğü için mürekkebi biçimini hatırlamak, kelimenin yapısını da hatırlatır.

“mürekep” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım mürekep, kelimenin söyleyişinde k sesinin yoğunluğunun hissedilmemesinden kaynaklanır. Konuşmada mürekkep sözcüğü çoğu zaman tek bir k ile telaffuz edildiği için yazarken de tek k yazmak doğal görünür.

Bir diğer etken, Arapça kökenli kelimelerde şeddenin Türkçe yazımda her zaman açıkça işaretlenmemesidir. Günlük yazımda kelime tanıdık geldiği için kökündeki ikili ünsüz gözden kaçar.

Ayrıca kelimenin Arapça biçimi murekkeb ile Türkçe mürekkep arasındaki farkı akılda tutmak zor olabilir. Kökenini bilmeyen yazar, tek k ile yazılan biçimin de geçerli olabileceğini düşünebilir; oysa yerleşik Türkçe yazım mürekkep biçimidir.

Mürekkep ile karıştırılanlar

Mürekkep kelimesinin sıfat olarak kullanılan bir anlamı vardır: birden çok ögeden oluşan, sade olmayan demektir. Dilbilgisinde mürekkep cümle, birden çok yargı içeren, yan cümle barındıran cümle anlamına gelir; bu kullanımda kelime isim değil sıfattır ve yazımı yine mürekkep biçimindedir.

Ayrıca mürekkep balığı, kelimenin isim anlamıyla ayrı bir sözcük öbeğidir ve iki kelime halinde ayrı yazılır. Bu öbekte mürekkep, deniz hayvanının adını değil, onun salgıladığı sıvıyı ilgilendiren anlamla birlikte ayrı bir kullanım kazanır. Yazılı metinlerde mürekkep balığı ile mürekkep sıvısı arasındaki bağlam dikkatle seçilmelidir.

Mürekkep ile örnek cümleler

• Dolmakaleme yeni bir mürekkep doldurdum, yazılarım bu sefer çok daha net çıktı.
• Teklif dosyasında basım için kullanılacak mürekkep türünün de belirtilmesi gerekiyor.
• Bu matbaa, baskılarında su bazlı mürekkep kullanmaya devam ettiğini duyurdu.
• Öğretmen, mürekkep cümlenin yan cümlelerini tek tek tahtaya yazarak anlattı.
• Gece boyunca kâğıda dökülen mürekkebin kokusu odayı sarmıştı.