Müessese mi müesese mi?

Müessese neden böyle yazılır?

Müessese, Arapça muʾessese kelimesinden Türkçeye geçmiştir ve Türkçe yazımda Arapça kökenli bu sözcüğün ortasındaki ikilenmiş s harfi korunur. Arapça kelimelerde kökteki ünsüz ikilenmesi, yani şedde, Türkçe yazıya çoğu zaman iki harf olarak yansır. Bu yüzden müessese’de iki s yazılır; tek s ile yazılan biçim hem kelimenin yapısını bozar hem de okuyucuyu yanlış bir söyleyişe yönlendirir.

Aynı mantıkla yazılan başka bilinen örnekler şunlardır: hakkında, bilhassa ve hassas. Bu kelimelerin her birinde ikilenen ünsüz tek harfle yazıldığında kelimenin kökü anlaşılmaz hâle gelir. Müessese de bu gruba girer; ikinci s kelimenin kök yapısının parçasıdır, dolayısıyla çekimlenirken de korunur: müessesesi, müesseseler gibi.

Bu tür kelimelerde yazımı ezberlemek yerine kökenine bakmak daha sağlıklıdır. Arapça kökenli bir sözcüğü yazarken, Türkçe söyleyişte tek duyulan bir harfin yazıda da tek olacağını varsaymak yanlıştır; ikilenme varsa yazıda da iki harf bulunur.

Müessese nasıl akılda tutulur?

Müessese, kurulmuş ve tesis edilmiş yapı anlamına gelen Arapça bir kökten gelir; bu yüzden kelimedeki ‘ss’ çiftini kökün ikilenmesi olarak düşünebilirsiniz. Akılda tutmak için ‘müessese’yi kurulmuş, sağlam bir yapı olarak hayal edin: iki s, yapının iki sütunu gibi kelimeyi ayakta tutar.

“müesese” yanlışı neden yapılıyor?

Müesese biçimindeki yanlış yazım, ikinci s harfinin söyleyişte belirgin duyulmamasından kaynaklanır. Konuşurken iki s’nin arasındaki ses hafif kaybolduğu için yazarken de tek s yazma eğilimi ortaya çıkar. Özellikle hızlı yazımda kelimenin ilk hecesine ve son hecesine odaklanıldığında ortadaki ikilenme gözden kaçabilir.

Bir diğer neden, kelimeyi tanımadan yazmaya çalışmaktır. Müessese kelimesi günlük konuşmada çok sık geçmediği için, yazan kişi onu tanıdık bir Türkçe kelime gibi algılayıp sadeleştirebilir. Bu, Arapça kökenli sözcüklerde sık görülen bir hatadır.

Muessese biçimi ise ğ ve ü gibi Türkçe harflerin klavyede yazılamamasından doğar. Bu durum, ü harfinin yerine u yazılmasına yol açar; ancak yazım kuralı açısından doğru olan müessese’dir.

Müessese ile karıştırılanlar

Müessese ile müessir sözcükleri aynı Arapça kökten türediği için yazım açısından karıştırılabilir. Müessir kelimesi etkili, tesirli anlamına gelir ve ‘Bu karar piyasa üzerinde müessir oldu.’ gibi kullanılır. Müessese ise kurum ya da kuruluş anlamındadır ve ‘Bu müessese yüz yıldır eğitim veriyor.’ cümlesinde geçer.

İkisinin ortak noktası ikilenmiş s harfleridir, ancak anlamları farklıdır. Bir cümlede hangi kelimenin kullanıldığına karar verirken, sözün bir etkiyi mi yoksa bir yapıyı mı anlattığına bakmak yeterlidir.

Müessese ile örnek cümleler

• Şirketin yeni müessesesi, Ankara’daki merkezinde mesleki eğitim programları düzenliyor.
• Bu müessese, yıllardır kültür ve sanat alanında hizmet veren köklü bir yapıdır.
• Yönetim kurulu, müessesenin iç işleyiş kurallarını yeniden gözden geçirmeye karar verdi.
• Öğretmenimiz, devlet müesseselerinin nasıl çalıştığını sınıfta örnekleriyle anlattı.
• Eski bir ticaret müessesesinin kapısı, sessizce kapanan sokağın ortasında hâlâ duruyordu.