Müdafaa mı müdafa mı?

Müdafaa neden böyle yazılır?

Müdafaa, Arapça mudāfaʿa sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir kelimedir. Arapçadaki ʿayn harfi Türkçede çoğu zaman ses olarak okunmaz, ama yazımda korunan uzun bir ünlü izi bırakır. Bu yüzden kelimenin sonunda “a” harfi iki kez yazılır: müdafaa. Aynı mantıkla Türkçede kullanılan bazı Arapça kökenli sözcükler de sonda çift ünlü taşır; örneğin “ihtiyaç” gibi kelimelerdeki kök yapısı yazımı belirler, ama bu örnek müdafaa ile aynı ses olayını göstermez, dolayısıyla yalnızca genel ilkeyi hatırlatmak için düşünülmelidir.

Yabancı kökenli kelimelerde Türkçe okunuşla yazım arasında fark olduğunda, TDK kelimenin kökteki yazılışını esas alır. Müdafaa kelimesinde de okuyucu “müdafa” diye okumaya yatkındır, fakat yazımda son ünlünün uzunluğu korunmuştur. Bu nedenle kelimeyi yazarken sesletimi değil, sözlükteki biçimi göz önünde bulundurmak gerekir.

Kelime bir fiille birlikte de kullanılır: “müdafaa etmek” ve “müdafaa hakkı” gibi kalıplarda aynı yazım korunur. Ekler eklendiğinde de kökün sonundaki çift “a” değişmez; ayrıca kelime ayrı yazılır, bitişik yazılmaz.

Müdafaa nasıl akılda tutulur?

Müdafaa kelimesinin sonundaki iki “a”, Arapça kökteki ʿayn sesinin yazıya bıraktığı izdir; kelimeyi okurken bu uzun sesi ayrıca vurgulamak hatırlatır. Yazarken sonunda iki “a” bulunan biçimi aklınızda tutun ve tek “a” ile yazılan biçimi yanlış olarak düşünün.

“müdafa” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan müdafa, sözcüğün son ünlüsünün tek yazılmasından kaynaklanır. Konuşmada son hece çoğu zaman kısa ve vurgusuz okunduğu için yazarken uzun ünlü izi unutulabilir. Ayrıca Arapça kökenli kelimeleri Türkçe bir ses düzenine göre yazma eğilimi de bu hatayı besler.

Benzer bir hata, kelimenin anlamını bilen ama yazılışını hatırlamayan kişilerde görülür. Yazılı metinde “savunma” kelimesine benzetme yapıldığında da son ünlüyü tek yazma eğilimi artar. Oysa TDK yazımında müdafaa biçimi esas alınır.

Müdafaa ile karıştırılanlar

Müdafaa kelimesi, anlamca “savunma” sözüyle karıştırılabilir. Savunma Türkçe bir sözcüktür ve günlük dilde sıkça kullanılır; müdafaa ise daha çok resmî, hukuki ya da askerî bağlamlarda tercih edilen Arapça kökenli bir kelimedir. Bu iki kelime eşanlamlı gibi görünse de yazılışları farklıdır ve birbirinin yerine yazım olarak geçmez.

İki kelimenin kullanım alanları da birbirinden ayrılır. Örneğin “davalı, müdafaasını yaptı” cümlesinde müdafaa kullanılabilirken, günlük konuşmada “kendini savunmak” ifadesi tercih edilir. Her iki kelime doğru yerde kullanıldığında anlam kaymaz.

Müdafaa ile örnek cümleler

• Sanık avukatı aracılığıyla müdafaasını mahkemeye sundu.
• Hakem, takımın müdafaa hattındaki hatayı gol öncesi değerlendirdi.
• Öğretmen, öğrencilerden tarihî bir savaşta kalenin nasıl müdafaa edildiğini anlatmasını istedi.
• İş yazışmasında müdafaa metni, itirazın gerekçelerini madde madde açıklamalıdır.
• Şiirin son dörtlüğünde şair, sevdiği şehri son nefesine kadar müdafaa etmekten söz eder.