Lahana mı lahna mı?

Lahana neden böyle yazılır?

Lahana, TDK kaynaklarında Rumca kökenli olarak gösterilen bir isimdir. Yabancı kökenli sözcüklerin Türkçede yazımında asıl belirleyici olan, sözcüğün kendi ses yapısı ve Türkçe söyleyişe uyumudur. Türkçe kelimelerde ünsüzler arasında genellikle bir ünlü bulunur ve sözcük çoğu zaman ünlüyle biter. Lahana da bu özelliği taşır: la-ha-na biçiminde üç heceye ayrılır ve her hecesinde bir ünlü vardır. Yazımı değiştirmek, yani lahna biçimine indirmek, bu ses dizisini bozar ve sözcüğü tanınmaz hâle getirir.

Bu tür yazım sorunlarında, yabancı kökenli bir kelimeyi yazarken söyleyişteki ünlü kaybının yazıya yansıtılması sık görülür. Benzer biçimde, Türkçeye Rumcadan veya başka dillerden girmiş birçok sözcük, Türkçe ses düzenine uyarlanmış olarak yazılır. Örneğin Rumcadan gelen ve Türkçede yerleşmiş sözcüklerde de ünlüler korunur. Bu yüzden lahana gibi sözcüklerde kökene bakmak, yazımı hatırlamayı kolaylaştırır.

Sözcüğün doğru biçimi lahana’dır. Sözlüğe bakarak yazılışını doğrulamak mümkündür; ancak yazımı akılda tutmak için sözcüğün sesli harflerini tek tek saymak yeterlidir.

Lahana nasıl akılda tutulur?

Lahana üç heceden oluşur ve her hecesi ünlüyle biter: la-ha-na. Yazarken sözcüğün her hecesinde bir sesli harf olduğunu hatırlamak, lahna biçimindeki eksik ünlüyü fark etmenize yardım eder.

“lahna” yanlışı neden yapılıyor?

Lahna yanlışı büyük ölçüde söyleyişten kaynaklanır. Konuşma dilinde, özellikle hızlı söylenen çok heceli sözcüklerde, ikinci ünlü zayıflayabilir ya da duyulmayabilir. Yazan kişi duyduğu sesi olduğu gibi yazınca, lahana yerine lahna biçimi ortaya çıkar. Bu tür düşme, ünlünün sözcük içinde kaybolmasıyla ilgilidir.

İkinci neden, sözcüğün yabancı kökenli olmasıdır. Kökeni bilinmeyen ya da yabancı bir dilden gelen kelimelerde yazar, ses dizisini kendi bildiği kalıplara göre düzeltmeye çalışır. Türkçede yan yana iki ünsüzün sık görülmemesi de yazanı lahna biçimine yöneltebilir, çünkü bu biçim kulağa ünsüz kümesi gibi gelir ve yanlış bir sadeleşme izlenimi verir.

Üçüncü olarak, aynı kökten gelen ya da benzer yapıdaki sözcüklerle karıştırma olabilir. Lahana kelimesindeki -ana sonu, birçok sözcükte görülen bir son ekle benzetilerek yanlış kısaltılabilir. Bu benzetme, sözcüğün asıl yapısını gözden kaçırmaya yol açar.

Lahana ile örnek cümleler

• Akşam yemeğine zeytinyağlı lahana dolması yapmayı düşünüyoruz.
• Sayın tedarikçimiz, lahana siparişimizin bu hafta teslim edilmesini rica ederiz.
• Pazar tezgâhındaki lahanalar bu hafta mevsim değişikliğiyle birlikte fiyatını düşürdü.
• Mutfak dersinde öğretmen, lahananın güz ve kış aylarında yetişen bir sebze olduğunu anlattı.
• Kar yağarken kat kat giyinmiş çocuk, dışarıdan bakıldığında bir lahana gibi görünüyordu.